yaşamin içinden herşey yaşam ve sağlık

Bak tapınaktaki ışığa...

2010-02-17T12:45:00.000-08:00

"Zaten kim bu güzeller güzeli tapınaktaki ışığı, böylesine her yeri aynı anda aydınlatan buradan başka ve daha güzel bir yere yerleştirebilir ki? Gerçekten de evrenin bu aydınlatıcısına kimisinin akıl, kimisinin de kılavuz demesi boşa değil. Trimegistus onu görünen Tanrı, Sophocles’in Electra’sı ise her şeyi gözetleyen olarak betimlemiştir."
Copernicus, De Revolutionibus I.X.

Bay Yang'dan... Çin ve Batı şiiri üzerine

2010-02-17T12:15:00.000-08:00

...

Batı şiirini incelerken, yazar ile anlatanın aynı kişi olduğu çok az örnek bulunduğunu unutmamak gerekir. Çin şiiri ile batınınki arasındaki temel fark, bu kişi kullanımında yatar. Çin şiir geleneğinde şair ile şiiri dile getiren kişi ayrı sesler değildir; nakil, ancak sıradan matem manzumesinde, halk şarkısı örneklerinde görülür. Eski Çin şairi, okuruna doğrudan kendi seslenir; o dönem şiirinin vazgeçilmez meziyeti, bu içtenlik, aracısız söyleyiş tarzı. Çin şairi kendi kişisini, kendi şiirsel sesinde yabancılaştıracak aracıya gerek duymaz. Batı'da şair bunun tam tersini yapar, şiirde otobiyografik tattan kaçınır; Onun için hüner, içtenlikten önce gelir. Bu nedenle Batı şiirini okurken, anlatan şairin kendisi olmaz. Anlatıcı genelde şairin kendisi değil, herhangi biridir.

...

Batı kültüründe öz, bireydir; bizim uygarlığımızda ise kamu bireyden önce gelir. Şiire gelince, her iki uygarlıkta da işlev aynı; kişinin kendini ifade ederek varoluşunu sürdürme isteği. Gerçi bu amaca ulaşmak için değişik yollar kullanılır ama fark etmez. Çin kültüründe şiir, kamu yaşamının basıncını sürekli ve tüm derinliğiyle üzerinde duyan bilge kişiyi özgürleştirmek ve desteklemek için vardır. Bu nedenle Çinli şair kendi adına konuşmaktan çekinmez; kendi sesini başka bir tanımsız kişiliğin altında gizlemeye tahammül edemez. Nasıl etsin! Bağımsızlığını şiirsel dille ilan etmek için can atıyor! Başka bir anlatımla, 'kişi' bizde ancak şiiri kadar özgür; Çinli şairin tek varoluş biçimi bu özdeşlik. Buna karşılık Batı'da şiir bireyi hem besliyor hem koruyor. Şair bir yandan diğer insanların tehdidi altında, öte yandan onlarla iletişim kurmak zorunda. Bu durumda, Batı şiirinde şair, 'nakleden kişi' olarak kendini açık edip incinmekten çekiniyor, iletişimi 'öteki' nin sırtından kurup dertleşirken bu belirsizliğe sığınıyor. Bu açıdan bakılınca, 'dramatik araç' olarak kullanılan 'nakleden kişi,' bireyin kendini çoğaltmasına yarıyor, denilebilir."

Bay Yang sustu. Sözlerinin akılda kalması, öğrencilerin rahatça not alması için bekliyor gibiydi. Yaman bir tez dinlemiştim, anlattıkları yeni şeylerdi. Ancak görüşleri henüz çok genel çizilmişti, henüz hamdı. Yazıya dökülmeden önce baştan aşağıya gözden geçirilip kanıtlar sıralanmalı. Ayrıca tezin bütününde boşluklar var. Batı Romantikleri'ni, şiirlerinde nakleden kişiyi pek az kullanan Byron ve Keats'i de göz önünde tutmalıydı. Dante bile İlahi Komedya'da sık sık 'kendi' olarak konuşuyor. Dahası var, Batı ile Çin uygarlıklarını ayırt edici kavram olarak, 'kendine ilgi' ölçeğini sunmak pek bir kolaycılık oluyor. Örneğin, Batı uygarlığının özü sayılabilecek Hıristiyanlık, Tanrı'yı bireyin önüne koyar. Bay Yang, Batı dillerinden sadece birine yoğunlaşsa daha iyi olurdu; tezi, Batı şiirinin tümüne uygulayınca baş etmesine olanak yok."

Ha Jin, Çözülme, Sf.118-120, Epsilon Yay., 2004.

deprem mi? (1)

2010-02-17T12:04:00.000-08:00

"Si, quod unum immobile est in illo fixumque, ut cuncta in se intenta sustineat, fluctuat: si, quod proprium habet terra, perdidit, stare: ubi tandem resident metus nostri? Quod corpora receptaculum invenient? quo solicita confugient, si ab imo metus nascitur, et funditus trahitur?"

SENECA, NATURALES QUAESTIONES VI. Cp.I.4

Agnes Heller'den "Günlük Hayatın Temel Etiği"ne İlişkin

2010-02-17T11:13:00.000-08:00

...Dürüstlük erdemleri ile hiçbir şekilde bağdaşmayan tutum ve uygulamaları sıralamak çok daha kolaydır. Şu gibi durumlarda bu erdemlerin varlığından söz edemeyiz: İnsan nasıl biri olduğunu (veya olduğuna inandığı kişiyi) belli etmiyorsa; insan hiç kimseye kendini açmıyor, tek bir "öteki"ne bile kendisini saydam kılmıyorsa; insan itiyat halinde kendi hal ve davranışlarının nedenlerini gizliyorsa; insan sahte bir davranış veya tutum sergiliyorsa (birtakım kötü sonuçlardan sakınma ihtiyacının dışındaki nedenlerle); insan hiç kimseye güvenmiyorsa; insan itiyat halinde başkalarından şüpheleniyor ve onlara hep kötü niyet ve emeller yüklüyorsa; insan itiyat halinde başkalarından bilgi veya haber saklıyorsa; insan, tutmak gibi bir niyeti olmadan sözler veriyorsa; insan itiyat halinde, tutup tutamayacağını düşünmeden sözler veriyorsa; insan özel, saklı kalması gereken bilgileri ifşa ediyorsa (birtakım kötü sonuçlardan sakınma ihtiyacının dışındaki nedenlerle).

Leibniz'in düşünce zincirini hatırlayalım: hareketler, fiziksel kötülüğe yol açıyorlarsa (açtıkları için) ahlâki olarak kötü kabul edilir. Dürüstlük erdemlerinin eksikliği insanların sakat bırakılmasını, öldürülmesini, yoksullaşmasını, hasta olmasını getirmeyebilir (kimi zaman bunlar da olabilir, ama neyse). Ama unutmayalım ki, en kalıcı, tedavisi en zor ruhsal yaralar tam da bu erdemlerin eksikliğiyle açılır. Mahrem bir ilişkide taraflardan birinin, karşı tarafın varsaydığı, beklediği ya da ta başından veri kabul ettiği dürüstlük erdemlerinden tümüyle yoksun olduğunun ortaya çıkması tam bir yıkımdır. Başından böyle bir şey geçen kişi güvenini, özgüvenini ve hayata güvenme kabiliyetini yitirebilir. Bazen insanların duygu ve güvenleriyle oynayan insanlar bildiğimiz aşağılık insanlar değildir, sadece kendini gözetmektedir, düşüncesizdir veya kayıtsızdır.

Makbul kişilerin, doğru şeyi yapmaları gerektiğinde, cesarete ihtiyaçları vardır. Makbul kişiler, hayatlarının merkezine yaklaşabilmek için kendisine "Yapmam gereken doğru şey ne?" sorusunu soran kişilerdir. Diyelim ki böyle bir kişi, burada ve şimdi yapması gereken şeyi keşfetti. Bu kişi hemen, gözü hiçbir şeyi görmez bir halde gereğini yapmalıdır. Bu somut karar eylemi, bu cesaret eylemi, "yapılması gereken doğru şeyin ortaya çıkarılması" modelinden farklıdır; "varoluşsal seçim modeli"nden de farklıdır. Verdiği kararla veya karar aracılığıyla bu kişi kendini değil, bir şey seçer (yapılacak bir şey) ve burada akli müzakere askıya alınmıştır. Kişi, kendini geçmişten ve gelecekle ilgili tüm bilişsel düşünce deneyimlerinden yalıtarak, doğru şeyi yapmaya girişir; çünkü eyleminin sonuçları hayatına mal olacak olsa bile bu gözünde değildir. Ama öncelikle, kendini, geçmişinde yatan tüm belirlenimlerden ve o ana dek yapıp yapmadığı her şeyden bağımsız kılar. Ancak yine de kendini dünyadan ve gelecekten (ilk, varoluşsal seçimde olduğu gibi) yalıtmaz; daha çok, yüzünü tutkulu bir şekilde dünyaya ve geleceğine döner. Bir şeye doğru kulaç atmak için gözünü kapatıp harekete geçer. Ahlâki cesaret jesti fedakârlık jestiyle özdeş değildir. Ahlâki bir karar verirken, harekete geçmeye davranırken insan geride neler bıraktığının tümüyle farkındadır, ama insan gelecekte ne kazanıp ne kaybedeceğini bilemez. Saul, babasının eşeklerini takip ederek bir krallık kazandı.

Korkaklık ahlâki bir kusur değildir. Ama, bilmeliyiz ki, hayatımızdaki en büyük kötülüklerden (ahlâki kötülük ve ahlâki kötülüklerin yol açtığı fiziksel kötülükler), basit cesaret denemeleriyle kurtulabilirdik. Diktatör ve tiranlar güçlerini kötülüğe veya bayağılığa değil, açıkça korkaklığa borçludur. Ve bu, uygar toplumun gündelik hayatındaki tiranlar için de geçerlidir. Medeni cesaret, yüreklilik, tüm diğer erdemlerin yürüyüşe geçeceği yolu temizler.

Çağdaş gündelik hayatla ilgili ahlâki meseleler üzerinde düşünmek manevî olarak doyurucu olmayabilir, çünkü insan herkesin bildiği bir şey üzerinde konuşmaya çalışmaktadır. Ancak bu mütevazı işin yapılması gerekiyor, başka hiçbir neden olmasa bile, merkez felsefenin şu anda spekülatif bir kadanada oturduğunu düşünerek. O, tüm ahlâki erdem ve meselelerden geriye sadece adaletin kaldığını "biliyor"; o, ahlâkiyatın tümüyle görelileştiğini "kanıtlıyor"; o, ahlâki normları, fayda azamileştirmesinden çıkarsıyor ya da akılcı söyleme bağlıyor. Bu felsefe, tam da bunları yapmakla, teorik olarak ahlâkiyatın yapısını çözüyor ve gülerek ya da ağlayarak bu zaten mumyalanmış cesedi toprağa gömüyor, Ama ahlâkın yapısı salt bilişsel vasıtalarla çözülemez; çünkü bilgi ve ahlâk, en azından kökenlerinde, heterojendir. Ahlâk mutlaktır; mutlaktı, mutlaktır ve mutlak kalacaktır. Belki de gelecekte ahlâksız bir dünya söz konusu olacak; ama bu dünyada, kanun diyemesek bile, adalet olmayacak. Böyle bir dünya tahayyül edemeyiz, çünkü bizim dünyamızdan tepeden tırnağa farklı. Bizim dünyamız durdukça, felsefe halen (ve zaten) sahip olduğumuz, yani her gün kullanmakta olduğumuz ahlâkiyat türünü açıklama yeteneğinde olacaktır; mütevazı bir şekilde makbul, dürüst insanları izleyerek.

KAYNAK: Agnes Heller, "Günlük Hayatın Temel Etiği", Sf.96-98, Tahayyül Gücünü Yeniden Düşünmek: Kültür ve Yaratıcılık (ed. G. Robinson & J. Rundell), Ayrıntı Yay., Çev. E. Başer, İstanbul 1999.

Gemiler feminendir

2010-02-17T11:09:00.000-08:00

Gemiler feminendir.

Çünkü antik Yunanlar, gemilerine dişil isimler verirler; bunun nedeni olarak da, gemi yolculuğunun ilk bulunuşunu tanrıça Athena'ya atfederlermiş [1]. Yunanların favori gemi isimlerinden biri N au sicaa imiş; yani geleneksel Yunan söyleminden çıkarılmış isimleri kullanmışlar. Zaten Yunancada gemi anlamındaki kelime de naus'tur. Dahası yine dişil olmak üzere "sağduyu", "selamet", "rehberlik" gibi isimler kullanmışlar [2]; bu kavramlar da zaten Athena'nın vasıflarını gösterir. Sözün özü, Yunan zihninin gemide ve gemi yolculuğunda Athena yoldaşlığını / rehberliğini gördüğü açıktır. Zaten hatırlarsak, Homeros'un Odysseia'da çizdiği Odysseus tipinin de, hikayedeki deniz yolculuğunda tek yoldaşı Athena'dır. Yani Yunan zihni için gemideki dişillik her haliyle Athena'yı anımsatır.

Romalılara gelelim. Latincedeki gemi manasına gelen navis (-is) ismi de dişildir (Plaut. Bacch. 2, 3, 57; Cic. De Or. 1, 38, 174; Caes. B. C. 3, 39, 2 vb.). Alexander Adam'ın Latince gramer kitabında geçtiğine göre Romalıların gemilere dişil isim vermeleri, gemi anlamındaki navis kelimesinin yapıca dişil olmasından kaynaklanmaktadır. Bunun gibi ağaç anlamındaki arbor ismi de dişil olduğundan, ağaçlara verilen özel isimler de dişil olur, vb. [3] Ancak Romalılar, Yunanlar gibi kesin bir kaide yaratmamış görünüyorlar; bazen gemilerine eril (masculinum) isim verdikleri de olmuştur. Hatta gemiyi yapanın adının gemiye verildiği de olmuştur [4].

Latin mitolojisinde, dininde kadınların gemilere dönüştüğü özellikle de "baş kadın" tipi olarak Quinta Claudia'nın gemi biçimine aktarıldığı anlatılır. Claudia'nın kutsallaşması da işte bu dönüşümden sonra gerçekleşir [5].

Gemicilik terminolojisinde (İngilizcede) "she" dişil zamirinin hem fonetik hem de yapıca "gemi" anlamındaki ship kelimesini gösterdiği söylenir; ayrıca "ship" modern İngilizcede, cansız olup da kendisine bir cins aktarılan ender kelimelerden biridir [6]. Dahası İngilizcede bir gemiye eril bir özel isim verilse dahi, onu gösteren zamir dişil olur [7]. Aynı durum Latincede de geçerlidir: Vergilius, Aeneis V.122'de Centaurus adlı gemiden bahsederken, onu betimleyen dişil haldeki "magna" sıfatını kullanıyor (gemiyi eril düşünseydi "magno" derdi, ama demiyor):
"Centauro invehitur magna; scyllaque cloanthus".

Yunancadaki naus ile Latincedeki navis'in Sanskritçedeki, yine gemi manasındaki, nau isminden geldiğini de aktaralım. sanskritçedeki snau- sna- kökünde "banyo yapmak" anlamı vardır [8]; yani buradaki anlam seyrini "banyodan gemiye" doğru algılamamız gerek.

James Harris'te geçtiğince[9] gemi kelimesinin (navis) dişil olmasının nedeni içine erkekleri (insanları), malları, silahları vb. alıyor olmasıdır. Burada geminin iki niteliği ortaya çıkar (İngilizcesiyle daha iyi anlaşılacak): receiver ve container; yani alıcıdır ve taşıyıcıdır. Bu da fazlasıyla dişillik demek oluyor.
Karen Harper'ın The Hooded Hawke'ında bir yerde[10] gemilerin neden feminen olduğu şu şekilde özetleniyor:

"Gemiler, kadınlar gibi güzel olabilir; ancak yine onlar gibi yönetilmesi zordur."

Notlar:

1. Paul Dickson, War Slang: American Fighting Words and Phrases Since the Civil War, p.20, Brassey's Publication, 2003.
2. William Smith, A Smaller Dictionary of Greek and Roman Antiquities, p.262, J. Murray Publication, 1865.
3. Alexander Adam, The Rudiments of Latin and English Grammar, p.10, E. and E. Hosford, 1820.
4. W. Smith, a.g.e., p.262.
5. Augusto Fraschetti, Roman Women, p.25, University of Chicago Press, 2001.
6. P. Dickson, a.g.e., p.20; R. Prior, Latin Demystified, p.11, Mcgraw-Hill Professional, 2008.
7. Vilém Mathesius, Josef Vachek, A Functional Analysis of Present Day English On A General Linguistic Basis, p.47, Walter de Gruyter, 1975.
8. Charles Anthon, A System of Greek Prosody and Metre, for the use of schools and college, p.217, Harper & Brothers, 1842.
9. James Harris, Hermes: or, a Philosophical Inquiry Concerning Universal Grammar, p.48, I. Novrse and P. Vaillant, 1765.
10. Karen Harper, The Hooded Hawke: An Elizabeth I Mystery, p.118, Macmillan, 2007.

Bu yazıyı evvela Ekşi Sözlük'te yayınladım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=gemiler+feminendir%2F%40jimi+the+kewl

Saanen Keçisi

2010-02-17T10:46:00.000-08:00

Birkaç gündür daha önce aldığım halde seyretmediğim YAYÇEP (Yaygın Çiftçi Eğitim Programı) CD'lerini seyrediyorum. Bağcılık ve Küçükbaş Hayvancılık konularında hazırlanan YAYÇEP CD'lerini seyrettim. YAYÇEP hakkında bir yazı yazmıştım. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Yayın Dairesi Başkanlığı sitesi sayfalarını incelediğimde 1990 larda hazırlanan YAYÇEP CD'lerinin yenilenmekte olduğunu sevinerek görüdüm. Neredeyse 20 yıl önceki bilgilerin ve teknolojilerin güncellenmesinin yapılması isabet olmuş. Bendeki CD'ler eski YAYÇEP CD'leri, bazı bölümlerdeki bilgiler komik kalmış.

Düzenli takip ettiğim bloglarda hayvancılık ile ilgili yazılar pek yayınlanmıyor. Alternatif Yaşam Çiftliğinde 5-10 küçükbaş olmasını planladığım için kendimce araştırmalar yapıyorum.

Koyunculuk ve Keçicilik CD'lerinden koyun yetiştiriciliği ile ilgili aklıma takılan ilk soru sadece dört ay süt verimi olan koyunculuk nasıl ekonomik olarak yapılabiliyor? oldu. Koyunlar sadece Şubat-Mart-Nisan ve Mayıs aylarında süt veriyormuş.(Bu cümleyi yazar yazmaz aklıma "Neredeyse 40 yaşıma geliyorum, durumun trajikliğine bakın ki, koyunları 365 gün süt veren makinalar olarak görüyorum." geldi.) Üretilen koyun peynirleri sadece dört ayda üretilip tüm yıl bu peynirler mi kullanılıyor? Seyrettiğim CD'den sonra koyun yetiştiriciliğinin pek aklıma yattığını söyleyemeyeceğim.

Koyunculuk ve Keçicilik CD'lerinde duyduğum bir cümle üzerine yaptığım araştırmada Saanen Keçisi hakkında birçok üretici site ve haber buldum.

Peki neymiş bu Saanen Keçisi?

Saanen Keçisinin özelliğini Saanen Keçi Çiftliği sitesinden aşağıya kopyaladım.
- - - - - - - - - - - - - - - - -
Sağlam kemik yapılı ve duruşu mumtazam olan Saanen keçileri, değişik çevre şartlarına iyi adapte olduklarından, dünyanın bir çok köşesinde yetiştirilebilmektedir. Saanen keçisi, sütçü ırklar arasında en erken gelişen bir tiptir ve ırk karakterlerini döllerine geçirme bakımından da üstündürler. Yapılan melezlerden anlaşılmıştır ki, Saanen ırkının beyaz rengi diğer renklere baskındır. Bu ırkta süt verimi en başta gelen özelliktir. İyi bakım – besleme şartlarında ve küçük sürülerde ortalama laktasyon verimi 800 – 900 kg etrafında olup 1500-2000 kg’a çıktığı görülmüştür. Sütte yağ oranı %3 –4’dür. Bu ırkta döl verimi de yüksektir, her doğuma ortalama 1.7 – 1.9 yavru düşer. Bir doğumda 3 – 4 yavru hatta 5 yavru
elde edildiği görülür.
Türkiye’de Saanen yetiştiriciliği üzerinde yapılan çalışmalarda, memleketimizde bu ırkın başarı ile yetiştirilebileceği ve özellikle iklim koşullarının Saanen için uygun olan bölgelerde çok iyi sonuçlar alındığı ortaya konmuştur. Bununla birlikte , ilk kademede melez yetiştirmeye önem vermek yerinde olur.
- - - - - - - - - - - - - - - - - -
Çanakkale'de merkezi ve Balıkesir'de şubesi bulunan Saanen Keçi Çiftliğinden alınan bilgileri aşağıya kopyaladım.

Ezine Saaneni keçilerine ait bazı özellikler

Ortalama Oğlak Doğum Ağırlığı - - - - - - 3,6 kg
Doğumda Göğüs Çevresi - - - - - - - - - - - - 37 cm
Sütten Kesim Yaşı - - - - - - - - - - - - - - - - 45 gün
Sütten Kesim Ağırlığı - - - - - - - - - - - - - - 14 kg
Ergin Keçi Ağırlığı - - - - - - - - - - - - - - - 60 kg
Ergin Teke Ağırlığı - - - - - - - - - - - - - - - 75 kg
Ergin Keçi Cidago Yüksekliği - - - - - - - - - 72 cm
Ergin Teke Cidago Yüksekliği - - - - - - - - - 84 cm
İlkine Tekeye Verilme Yaşı - - - - - - - - - - 7-8 ay
Keçi Başına Oğlak Sayısı (Oğlak Oranı) - - 1.6
Laktasyon Süresi - - - - - - - - - - - - - - - - - 280 gün
Laktasyon Süt Verimi - - - - - - - - - - - - - - - 500- 800 kg
0-2 Aylık Dönemdeki Ölüm Oranı - - - - - - - - % 5-6
Sütün Yağ İçeriği - - - - - - - - - - - - - - - - - - % 3,49
Sütün Kuru Madde Düzeyi - - - - - - - - - - - - % 9,65
Sütün Özgül Ağırlığı - - - - - - - - - - - - - - - 1,028 gr/cm 3

Çanakkale'de yer alan Saanen Çiftliği incelemenizi tavsiye edebileceğim bir başka üretici çiftlik.

Gelelim Saanen ile ilgili haberlere:

İlk haberimiz başarısız olan bir Saanen yetiştiriciliğinin neden başarısız olduğunu anlatmış. Üretici sitelerinde de vurgulanan bir özellik başarısızlık sebeplerinden biri olarak yazılmış. "Saanen keçisinin mera-odaklı beslenmediğini, kaba ve karma yemin barınaklarda verilerek beslendiğini bilerek yola çıkalım."

Başarılı Saanen yetiştiriciliği hakkında bolca haber bulmak mümkün, ilgilenenler bir tanesini bu linkden okuyabilirler.

Knowing

2010-02-17T10:24:00.000-08:00

Filmle ilgili çok spoyler içerir, unutmuşum uyarmayı; sonradan ekliyorum bu uyarıyı. İsterseniz okumayın yazımı.

Filmdekine benzer bir malum olma halinden ben de mustaripmişim demek ki, tevekkeli değil, bu filmin adını duyduğumdan beri onu izlemem gerektiğine dair kulağımda fısıltılar duyuyordum. İzledim ve sonunda yeni bir dünyaya yelken açmışçasına (bu tarz ifadeleri kullanınca da aklıma hemen grup yalarcasına geliyor; neydi o? Filmde mi geçiyordu, allah bilir nereden zihnime çöreklendi) buruk bir hüzne gark oldum. Önümde iki seçenek vardı ya bu ya Angels and Demons; bunu tercih ettim, sonuç kısmen pozitif. Görüşlerimi paylaşmak istiyorum efendim.

Önce ilk aklıma gelen -ve benim için her şeyden önce gelen- şu tasarım meselesi oldu. Filmin sonuna doğru üç aşağı beş yukarı tahminler de bulundum, yanılmadım. Evvelce başka entirilerde şu tasarımlar meselesinin üzerinde kabaca durmaya çalışmıştım; insanoğlunun tanrılar uydurduğunu, çünkü buna mecbur olduğunu söylemeye çalışmıştım. Bütün kutsallıkların aslında insan zekasına yakıştığını tasarımların insan zekası ölçüsünde güdük kalmasından çıkarıyordum. Örneğin ademoğlu denize bakıyor, dehşetengiz bir fırtına görüyor; gemisinin alabora olmasının verdiği korkuyla bunu deniz tanrısı Poseidon'un haşmetine ve gücüne yoruyor. Çünkü bir insan başka bir insana dehşet saldığı zaman böyle yapar; bir şeyden dolayı kızar ve hıncını bedel ödeterek alır. Biz şu an aklımızın almadığı, bir türlü anlayamadığımız bir yaratıcıyla anlam veremediğimiz bir düzende karşılaşırsak (şu an karşılaşmışız da, haberimiz yokmuş: bu da olabilir), bunu aktaramayız değil mi? Oysa Poseidon deyip işin içinden çıkmak kolay; neden? Çünkü antropomorfik yapıda. İnsan önceki deneyimlerinden hareketle bir tanrı figürü oluşturuyor; sonra da ona inanarak en azından Theogonia meselesinin yarattığı yükü üzerinden atıyor. Açıkça söylemem gerekirse; bu konuda ne kadar muğlak bir yaratıcı güç tasarımı varsa, o kadar ona inancım sağlamlaşıyor. Yine açıkça söylemem gerekirse; şu ana kadar gördüklerim içinde en muğlak tanrı da İslam'ın Tanrı'sı olduğundan, tasarım kriterinden hareketle, ona yaklaşmam daha mümkün. ben insanın anlayamayacağı bir yapının mümkün olduğunu düşünüyorum; o yüzden bütün dinî sanat eserlerinin fazlasıyla insan güdüklüklerinden kaynaklandığını gördüğümden, dinî tasarımların hiçbirinin benim için bir anlam ifade etmediğini itiraf edebilirim.

Filmi izleyenler niye buraya geldiğimi üç aşağı beş yukarı tahmin edebiliyordur; uzaylıların dünyaya yaşamı getiren asıl kudret olup olmadığına dair bir bilgimiz yok. film bunu vermiyor. Ama filmin sonu yani sonu gelmiş olan dünyanın çeşitli bölgelerinden alınan çocukların yeni bir dünyaya uzaylılar tarafından taşınıyor ve yeni bir hayata adım atıyor oluşu, başlı başına şu an bulunduğumuz yeryüzünde de benzer bir yaşam başlangıcının olmuş olabileceğini düşündürtüyor. Sadece bununla da sınırlı değil. Filmin sonundaki, yeni yaşamın başladığı yere dair kareler de henüz bozulmamış cennet yaşamının imgelerini içeriyor:

Fotoğraflarda gördüğünüz ağaç da meyvesinden yemenin yasak olduğu yaşam ağacı olabilir. Dahası çocuklar günahkarlıklarla dolu eski yeryüzünden buraya atıldıklarına göre, bizim şu an yaşadığımız dünya cehennem, çocuklar Adem ile Havva, yeni geldikleri yer de henüz günahın işlenmediği cennet bahçesi olabilir. Ortam buna müsait; çünkü olumsuz hiçbir şey yokmuş gibi duruyor. Hava güzel, sıcaklık yerinde, bütün kaynaklar bol bol. İnsan henüz yasak meyveden tatmamış vs. gerçi insanın yasak meyveden tatması, Adem ile Havva'nın ilk cinsel tecrübesine neden olduğundan; buranın da yani cennetin de cehenneme dönüşmesi için birleşme sonucu doğan evlatların kahpeliklerine ihtiyaç var. Film biraz daha devam etseydi (ki neden devam etsin, manasız!), büyük ihtimalle Caleb ile Abby, dediğim gibi, çiftleşecek ve burayı da cehenneme çevirecekti. Kendi mitoslarını yaratacaklar; ilk atalar bu cennet bahçesine kendilerini atanın tanrı(lar) olduğunu düşüneceklerdi.

İşte bütün bunlar tasarım, arkadaşlar. Bu gördüklerinizin, duyduklarınızın, düşündüklerinizin hepsi tasarımdan ibaret. Ben Tanrı'nın ve tanrısal bütün lütufların tasarımdan öte olduğunu düşünüyorum; bunu filmden çıkarıyor değilim, film bizat bana bu tasarımın ne kadar güdük olduğunu, burada oturup da 5 dakika içinde özetleyebildiğim bir sistemi haiz olduğunu gösteriyor.

Benzer bir bir kanıtım daha var; şu uzaylılar meselesinde. Aynı tasarım güdüklüğünü "uzaylıları nasıl tasarlıyoruz" sorununda da görebilirsiniz. Neden biz uzaylıları maddi yapılarından sıyrılsalar bile bir insan gibi kafa, boyun, omuz, kollar, eller, ayaklar ve ana gövde olarak düşünüyoruz? Çünkü algımız güdük. Başka türlüsünü tasarlayamıyor; o halde ben şundan kesinlikle eminim ki, uzaylı diye tabir edilen "şey"ler varsa dahi, en azından böyle değiller. Neden uzaylılar yukarı doğru çıkarken hafiften kanat'lanıyorlar? Çünkü melek tasarımını anımsatmak durumundalar öyle mi? Evet. Hıristiyanlar bunu çok yaptılar, tasarım üstüne tasarım, kurgu üstüne kurgu; sonunda sabah yıldızı Lucifer oldu, yarı Pan görünümlü şeytan. Oysa ben şeytanı tasarlayamayacak ölçüde bir terminolojiyle karşı karşıya olmalıydım; buradaki uzaylılar da kanatlanmayabilirdi. Ya da fısıltıyla anlaşıyorlar; neden? Fısıltı insana ve bu dünyaya özgüdür; "telepatiyle ulaşabilirlerdi" diyeceğim, ama o da insana özgü be kardeşim. Bir şekilde, işte muâllâkta bıraktıkları bir mevzu olaydı, ne kaybederdi film? (Ayrıca esas oğlanımız john Koestler'in kardeşini Issız Adam'daki kız oynuyor, benzetmiş de olabilirim. O değilse emailimi ssg'den alsın kendisine söyleyeceğim birkaç şey var.)

Bu çağda artık başka türlü tasarımları sunmalı insanoğlu diye düşünüyorum; yüzyıllar içinde insan oğlunun kurgu ve tasarım yeteneğinin ne denli geliştiği ortada; başka türlü bir şey benim istediğim belki, bilmiyorum. Bilmediğim için örnek de veremiyorum. Öyle bir uzaylı çiz ki, ben onun uzaylı olduğunu bile anlamayayım. Ne olduğunu bilmediğim bir felaket olmalı; güneş bile buna şaşırmalı. Zihnim öylesine allak bullak olmalı ki, sonunda kurgu ötesine geçmiş gibi duran bir kurguyla karşılaşmış olduğum için, filmle ilgili entiri bile giremeyeyim. Mesela Black Sabbath'ın Planet Caravan'ı benim için öyle bir tasarım ki, hakkında entiri girmekte zorlanırım. Anlatılacak gibi değil, hislerim kelimeler şeklinde vücuda gelemez. Güdük kalır. Oysa bir tane bile şarkısını bilmediğim Hadise'yle ilgili konuşabilirim. Eurovision'da kaçıncı olduğunu bile bilmiyorum ama konuşabilirim; allah ne verdiyse dilimin bağları çözülür; eleştir babam eleştir, bilmeden konuşurum, olur bu. İnsan bildiği şeyi anlatamaz, canlarım. Bilmediği şeyi ise tekrar tekrar... bende ne cevherler var, ama hiçbirini anlatamıyorum işte. Herkes böyledir. Ama işte Knowing'de de bu vardı; yani üzerine açıklama yapılabilirlik. Çünkü tasarım güdük, çünkü onu tasarlayan da güdük. Öteye gidememiş; astrofizikçi bir zat ne maaş alıyor mübarek, çiftlikte yaşıyor. Ne bileyim babası inançlı, kendisi inançsız; filmin sonunda inanmaya başlıyor. Yahu bunlar da sizde dejavu etkisi yapmıyor mu?

Ürperticiliğin sınırlarında dolaşmayı özlüyorum. Sanki bir zamanlar dolaşmışım gibi hatırlıyorum, Platon'a katılıyorum, bu bilgilerin hepsini bir gün mutlaka hatırlayacağım.

"Sen, ölülere işittiremezsin. Eğer dönüp giderlerse, sağırlara da çağrıyı duyuramazsın."

-What is knowing?
+Knowing the end...
-I know...

Not: Ekşi Sözlük için yazdığım bir yazı bu:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=knowing%2F%40jimi+the+kewl

6-12 Kasım 2009: "Rumba" (Yönetmenler: Dominique Abel, Fiona Gordon, Bruno Romy)

2010-02-17T09:56:00.000-08:00

Yönetmen: Dominique Abel, Fiona Gordon , Bruno Romy
Senarist: Dominique Abel, Fiona Gordon
Oyuncular: Dominique Abel, Fiona Gordon, Bruno Romy , Philippe Martz

77 dakika, komedi

Dominique Abel, Fiona Gordon ile Bruno Romy’nin yönettiği filmde Dominique Abel, Fiona Gordon, Bruno Romy ile Philippe Martz oynuyor.

Fiona ve Dom, huzurlu bir taşra kasabasında öğretmenlik yapmaktadır. Latin dansına olduğu kadar birbirlerine de aşıktırlar. Hatta birçok dans yarışmasından ödül kazanmışlardır.

Bir gece yine böyle bir yarışmadan eve dönerken, intihar etmek için kendini yolun ortasına atan birine çarpmamak için direksiyonu kırıp duvara çarpmalarıyla yaşamları altüst olur.

Filmin resmi sitesi: http://www.rumba-film.mk2.com

"Rumba" ile ilgili aşağıda iki tanıtım filmimiz var. İzlemenizi öneririz.

1. tanıtım filmi

2. tanıtım filmi

Kahraman

2010-02-17T09:41:00.001-08:00

Kahraman ya da kahra-man. "Kahra adamı" böyle düşünebiliriz, Spider-man, Bat-man, Super-man gibi okuyabiliriz. Gerçekten de kahra diye bir şey var "hayvan yiyeceği, büyük taşlık yer, mağara, delik, yeraltı" anlamlarında (Tdk). herhangi birini öne alıp, onun "adam"ı kılabilirsiniz. Kahra-man: "Mağara adamı", "Büyük taşlık adamı", "Delik adam", "Yeraltı adamı" gibi. Sanki sonuncusu daha oldu gibi, ne dersiniz? Bilemem. Yarı Türkçe, yarı İngilizce. Tam anlamıyla başkalaşan beden: Kahra-man.

"Kahraman"ı iki türlü düşünmek gerekiyor. Bir hero yani Tdk Türkçesiyle "Savaşta veya tehlikeli bir durumda yararlık gösteren (kimse), alp, yiğit" anlamında, bir de "bir olayda önemli yeri olan kimse" anlamında (Tdk). Türkçedeki bu kullanıma batı dillerinde de rastlıyoruz. "Hero-" kökenine bakarsak Latincesi ve Yunancası heros olan bu yapının, en azından Latincede de, burada bahsettiğim gibi, ikili anlam sunduğunu görüyoruz. İlkin yiğit, ikinci olarak da "yeri olan kişi". Bu ikinci manadaki, genelde çok tanınan, bilinen bir kişiyi gösterir. Örneğin Cicero "meşhur" Cato'dan bahsederken şöyle diyor: "Heros ille noster Cato" yani "şu bizim kahraman Cato" (Cic. Att. 1, 17). Ancak bu Cato'nun nezdinde yiğitliği de verebilir, zira tarihte böyle bir yiğitlik gösterisinde bulunmuşluğu da var Cato'nun. Ama burada asıl dikkat çeken bilindikliğidir. Kahramanın Türkçedeki kullanımında da bu geçerlidir: "Hikâyenin kahramanı" dediğimizde, hikâyeyi alıp taşıyan adamı kast etmiş oluruz. "Hikâyenin kahramanlarından biri..." dediğimizde birden fazla taşıyıcı role dikkat çekmiş oluruz. Bunu şu şekilde okumak da mümkün: Hikâyenin kahramanları, hikâyeyi taşıyan yiğitler... Bunlar, en zoru üstlenmiş kişiler oluyor. Hikâyenin silik karakterleri gibi değiller, olay örgüsünde öncelikli olarak etkileri bulunur.

İngilizcedeki hero'nun durumu ise kahra-man şeklindeki okumanın başka bir versiyonu sanki. Hero'nun ikinci anlamındaki "önemli yeri olan kişi" mutlaka eril olmak durumunda. "the chief male character in a book, play, or film" (Concise Oxford English Dictionary). Concise Oxford Thesaurus'ta da belirtildiği gibi hero, male protagonist'tir yani "ön-ayak olan eril kişi". İngilizcede "mitolojik kadın kahraman" anlamında heroine kelimesi kullanılıyor. Bu, Yunancadaki, aynı anlama gelen, heroine ve Latincedeki heroina'nın bir evladı olarak görülebilir. Ancak İngilizcede heroine tıpkı hero gibi mitolojikliğini koruyarak gündelik kullanımda geçebiliyor: Female protagonist (Concise Oxford Thesaurus: "principal female character/role; female lead, lead -actress-, leading lady; prima donna, diva"). Türkçede ise "kadın kahraman" deyişine karşılık gelen heroine gibi bir isim yok (örnek kullanımlar için bkz. 1; 2).

Kahramanın dişisi için "female protagonist" anlamında bir heroine gibi bir isim uydurmamış olmamız iki zıt şekilde değerlendirilebilir: Birincisi, olaydaki/hikâyedeki kadın da erkek de -aynı ölçüde- kahraman sayılmış, söz konusu adlandırmada herhangi bir cins belirtecine ihtiyaç duyulmamıştır. İkincisi, olaydaki/hikâyedeki kadın erkekmiş gibi düşünülerek "alp, yiğit" gibi isimlerle eş-anlamlı olan "kahraman" ismiyle tanımlanmıştır. Bu iki bakış, değerlendirenin arzusuna göre olumlu ya da olumsuz olarak görülebilir. "Olaydaki/hikâyedeki kahraman" (male protagonist) anlamında, cins ayrımının olmaması ya da bir anlamıyla "alp, yiğit" isimleriyle eş-anlamlı olan bir isimde karar kılınması, kadının ataerkil zihniyeti içselleştirmesi/@jimi the kewl entirilerinde bahsettiğim feminist karşı çıkışlara örnek teşkil edebilir.

Bu sorunu çözmek için olay örgüsündeki kişilere "kahraman" değil, "karakter" de denebilir. Nitekim "hikâyedeki karakterler..." diye başlayan bir ifadede söz konusu kişilerden herbirinin kendine has yapısına vurgu yapılmış olur. Bu kendine haslık doğrudan "karakter" kelimesinin kendisinden gelir (Tdk). Her karakter, ayırt-edici bir niteliğe sahiptir. Ancak "hikâyedeki karakter..." ifadesinde "kahraman"daki gibi bir "ön planda olma" ya da Cicero'nun Cato'dan bahsederken kast ettiği gibi "bilinme, meşhur olma" anlamı yoktur. Karakter, hikâyedeki çok silik bir kişi de olabilir. O hâlde "karakter" kelimesi tümden "hero"nun (kahraman) verdiği anlamı karşılamaz. Bu durumda ya bir isim uydurulacak, başka bir dilden alınacak; ya da ilk anlamıyla erilliği kesin olan (alp ve yiğit, erkek isimleridir) kahraman ismi cinssiz gibi düşünülerek kullanılmaya devam edecek.

Aslına bakılırsa kadına "alp, yiğit" anlamında da kahraman diyebiliriz. Bunlardan iyi birer kadın ismi olmayacağını düşünsek de, kahramanca, yiğitçe bir davranış sergilemiş kadına "kadın ne yiğitmiş be!" diyebiliyoruz. Ancak buradaki yiğitlik, kahramanlık; kahraman kelimesinin ilk anlamındaki gibi "bir şey başarmış" olmayla alâkalıdır. Kadın bir şey başardığı için yiğittir. Oysa sıradan bir kadın kahraman, olay örgüsünde sadece sıradan bir "kadın kahraman"dır. Üstün bir şey başarmanın doğasındaki erilliğe istinaden, kahramanın eril olduğu düşünülür; bu yüzden "kadın ne yiğitmiş" dediğimizde onu erilliştirmiş oluruz. Bu erilliştirmeyi es geçelim. En azından yukarıda bahsettiğim gibi, kahramanın ikinci anlamındaki heroine'liği karşılayan bir terime ihtiyaç vardır. Dilimizdeki patron-patroniçe, rahip-rahibe, kral-kraliçe, prens-prenses, kont-kontes gibi örnekler çoğu kere bunlar ünvandır) batı dillerindeki muadillerinden geçmedir. Hero-heroine de bunlar gibi bir örnektir. O hâlde bunun için de, örneğin kahraman-kahramaniçe gibi (uyduruk) bir karşılık bulunabilir. Sahip-sahibe diyerek, aradaki ayrımı yapabilmişiz. Kahraman da ruh ikizini bulabilir.

Sibi servire - kurtulmamak mı? kölelik mi?

2010-02-17T09:41:00.000-08:00

Naturales Quaestiones'in bu bölümünü sabaha karşı çevirmiştim; problemli bir çeviriydi, günlerce aklımın bir köşesinde sıkıntı oluşturdu. İşin tuhafı, metnin içinde de "kişinin kendisine köleliği"nden bahsediliyor, hem de ne kölelik! Seneca'nın çevirinin buraya aldığım kısımdan önceki cümlesinde anlattığına göre kişinin kendine köleliği, gece gündüz aynı şekilde (per diem ac noctem aequaliter), ara vermeksizin (sine intervallo), dinlenmeden (sine commeatu) bastıran (premens), daimî (assidua) ve baş edilemez (ineluctabilis) bir köleliktir. Ben de bir türlü baş edemediğim bir cümleyle karşılaştığımı düşündüğüm için günlerce kafamın bir köşesinde bir ur gibi taşıdım sıkıntıyı; adeta kendime köle oldum. Hem de böyle bir metinde! Günlerce sanki hiçbir sorun yokmuş, doğru dürüst çevrilmiş gibi bakmadım metne, bakmak istemedim. Kendimi kandırdım, kendimden emin olmayı kendimi suçlamaya yeğledim. İçten içe taşıdığım ve büyüttüğüm sıkıntıyı yalan bir kabulle bastırmaya çalıştım, sonunda patlak verdi. Hem de en uykulu olduğum bir anda yeniden baktım metne ve sıkıntı toz oldu. Sonra sıkıntının toz olmasına kafayı taktım. Ben insanın bu denli şartlanabilen bir hayvan olmasını anlamakla birlikte, "hoş" bulmuyorum.

Diyeceksiniz ki "hoş bul ya da bulma, eğrisi eğriye, doğrusu doğruya denk gelen her şey, öyle kalacak"; pekâlâ, ancak şunu biliyorum ki şartlanabildiğim kadar, hoş bulabilen bir hayvan olmayı da kabullenmiş oluyorum. Kişinin kendine köleliği gibi, kişinin kendine köleliğini önemsemesi de bir tür köleliktir; kölelik bitmez tükenmez. Bu açıdan değerlendiriyorum o "hoş" bulmayı veyahut bulmamayı; en nihayetinde köleliği bastırmaya çalışanın da köleliğine dikkat çekmek gerekiyor. Benim metinle ilişkim biraz böyledir, metin çözülmüşse yani anlamca Türkçenin sınırlarına girmişse, yorumlanmışsa, yorumlanabiliyorsa, anlaşılabiliyorsa (ki ben hangi dille yazarsam yazayım, Türkçe anladığım gibi anlayamayacağım; bu anne karnında bana yüklenmiş bir veri, hadi bunu da "hoş" bulayım) kölelik bitmiş gibi durur. Oysa yeni başlıyor(dur), metin köleliği hiç bitmez, yazı adamının en sıkıntılı tarafı da bu; "scripta manent" deyişinin anlattığı bu, kalıcı olan bir şeyler varsa, onun sahibi gibi duran kişi yani yazar sorumluluğunu alır; "hayır ben almıyorum bu sorumluluğu" demenin ne yeri, ne vakti. İlk harf yazılmaya başlandığı andan itibaren, yazının sorumluluğu yazarda. Kimisi intihar ettirir harflere, kağıdı buruşturur, içindeki en zalim krıtikçiye yazdığını beğendiremez. Bu da, kişinin kendisine köleliğinin en önemli göstergesi, filozof bunda da haklı çıkabilir.

Şimdi gelelim yukarıdaki Latince metne ve çevirisine. Başta dediğim gibi, sıkıntılı bir çeviri sürecinden geçti, bana kalırsa şu haliyle gayet temiz, aklanmış, paklanmış. Domuz gribinden korunuyor. Seneca "sibi servire" diyor, "kişinin kendisine köle olması", "gravissima servitus est" yani "en ağır köleliktir". Latincedeki "hizmet etmek, kölelik etmek" anlamındaki servio, -ire fiili -dat. isim alır. Yani "ben Marcus'a hizmet ediyorum" demek isterseniz, Marcus'u dativus yani ismin -e hali yaparsınız. Türkçede de böyle, "Marcus'a hizmet..." "Marcus'a..." Buradaki sibi de "kendi" kelimesinin/zamirinin dativus hali; hâl böyle olunca "sibi servire" "kişinin kendisine kölelik etmesi" anlamını taşıyor. Peki, neymiş bu kölelik? "Gravissima servitus" yani "en ağır kölelik". Filozof açımlamaya devam ediyor bu en ağır köleliği; "...quam discutere facile est," yani "ki onu mağlup etmek kolaydır", "en ağır köleliği yani kişinin kendisine köleliğini mağlup etmek"ten söz ediyor filozof. Koşulları açıklıyor: "... si desieris multa te poscere, si desieris tibi referre mercedem, si ante oculos et naturam tuam posueris et aetatem... ac tibi ipse dixeris:" yani "... aşırı isteklerinden vazgeçersen, kendine ödül beklemekten vazgeçersen, doğanı ve yaşamını gözler önüne serersen veyahut kendine bizzat şunları söylersen:" (Neyleri söylersen? Onları almadım buraya, merak edilsin!) İşte o vakit, kendine kölelikten yani en ağır kölelikten yırtarsın, kurtulursun!

Kurtulmamayı tercih edenlere gelsin bu yazı.

Aziz Paulus ve Filozof Seneca arasında "pseudo" irtibat!

2010-02-17T08:51:00.000-08:00

İlkin Bart D. Ehrman'ın Lost Scriptures: Books that Did Not Make it Into the New Testament (Oxford University Press 2003) adlı spekülatif eserinde gördüğüm kadarıyla Seneca ile Aziz Paulus arasında, uzaktan uzağa etkilenmenin (Paulus'un Seneca'dan etkilenişini kast ediyorum) ötesinde, doğrudan bir ilişki olduğu düşünülmüş. Pseudo-Seneca/Paulus mektupları dahi bulunmuş (belki de yaratılmış). Bugüne değin Hıristiyanlık öncesi pagan düşün adamlarının bu tek-tanrılı din üzerinde ne kadar etkili olduğundan bahsedilirken doğrudan temastan pek bahsedilmemişti. Sözgelimi Vergilius'un IV. Ecloga'sında bahsedilen, doğumuyla yeni bir dönemi müjdeleyecek bebeğin İsa olup olmadığı tartışılırken, Vergilius'un vaktinden evvel Hıristiyan olup olmadığı da konuşulmuştur. Seneca'nın ve diğer stoacıların bir kısmının çok-tanrıcılığa karşın kişiliksiz ("impersonal", "kimliksiz-cinssiz" anlamında tabi ki, "karaktersiz, şerefsiz" anlamında değil- Türkçemiz yanıltmasın) Tanrı önerisi ve metinlerde ısrarla tek tanrıya atıfta bulunması hep tek-tanrıcı Hıristiyanlığın önünü açtığını düşündürtmüştür.

İşte Bart D. Ehrman'ın eserinde çevirilerinin bulunduğu pseudo- mektupların varlığı bu yüzden önemli, insan gerçek olduğuna inanmasa bile döneme dair düşündürtmesi açısından bunları heyecan verici bulabiliyor (aşağıdaki mektup özetleri için bkz. Bart D. Ehrman, a.g.e., sf.161-164).

Seneca'nın Paulus'a yazmış olduğu iddia edilen 1. mektupta Seneca, Sallustius'un bahçesinde Paulus'un yoluna takılan öğrencilerle oturup muhabbet ettiğinden bahsediyor. Hatta "keşke sen de olsaydın paulusçuğum" demeyi de ihmal etmiyor. Seneca Paulus'un öğrencileriyle (ilk Hıristiyanlar) birlikte Paulus'un kitabını okuduğundan bahsediyor; burada tuhaf olan, Seneca'nın bu kitaptaki fikirlerden bahsederken "bu fikirler senin tarafından değil senin aracılığınla açıklanıyor" deyip, kutsal vahye selam durmuş olmasıdır. "Pseudo-luğun da bu kadarı!" demenin pek mümkün olduğu bir ifade bu. Hemen ardından gerekçesini açıklıyor:

"Zira burada yazılanlar bir insanın yazamayacağı kadar derin ve kutsal sözler. Hadi kendine iyi bak dostum."

Mektup hemen, böyle bitiyor. Koca Seneca'ya istediklerini söyletip, kapatmışlar mektubu. Kuran-ı Kerim ile ilgili olarak da "bir insanın yazamayacağı kutsallıkta" ifadesi kullanılır övgü niyetine. Burada da aynı niyet geçerli; İ.S. 1. yy.'ın en büyük filozofuna doğrudan Paulus aracılığıyla bunu söyletmek, Hıristiyanlığın ilk metninin yüceltilmesi anlamını taşıyor. Ancak unutulan bir şey var, o da her ne kadar tek-tanrıcı anlayışa yaklaşan stoacı görüşlerini açıkça dile getirmişse de, Seneca Seneca'dır, aksi düşünülemeyecek ölçüde pagan ve eski Roma'ya ait bir zihindir. Onun övgüsü de eski Eoma'ya ve pagan alemine özgü olsa gerek; ben en azından "övgü" mahiyetinde kullanılan malzemenin de niteliğine bakmayı yeğlerim. Kuran'ı ve Hz. Muhammed'i Ebu Süfyan'a övdürmek gibi bir şey, tam değilse de, "quasi" sanki.

İkinci pseudo- mektup ise Paulus'tan Seneca'ya ilk mektubun cevabı olarak yazılmış. Bu mektupta ilk dikkatimi çeken şey, Paulus'un Seneca'ya iş gücün yoğunluğundan bahsedip, kendisine vakit ayıramadığı için seneca'nın "kendisini reddedilmiş/dışlanmış gibi hissetmemesi" gerektiğine dair yaptığı uyarı oldu. Seneca'nın bu mektup karşısında duygulandığını, kendini yerdne yere vurduğunu düşünmedim değil. Belki içini buruk sevinç bile kaplamış olabilir. Neyse ki bu kısa mektubun sonuna doğru Paulus'tan Seneca'ya övgüler düzülür burma burma:

"Senin gibi bir kritikçi, filozof, büyük bir yasa-koyucunun (Nero) öğretmeni..."

Üçüncü ve dördüncü mektuplar ziyadesiyle "kanka boş vaktinde çaldır, ben sana dönerim" modunda, bu yüzden geçiyorum.

Beşinci (Seneca'dan) ve altıncı (Paulus'tan) mektuplar nispeten önemli. Zira bu mektuplardan ilki sayesinde anlıyoruz ki, Paulus'un bir süre sesi soluğu çıkmamış, Seneca da meraklanmış "Neredesin kardeşim, hayırdır? Din değiştirdin ve eski ritüellerimizi bıraktın diye, üzerine çektiğin imparatoriçemizin tepkisinden dolayı mı inzivadasın" demiş. Altıncı mektup ise yanıt olarak Paulus'un, İsa sabrını ve hoşgörüsünü gösterdiğine delil niyetine kullanılabilir. Zira altıncı mektupta, Paulus Seneca'ya Romalıların, Hıristiyanlara saldırmak için bahane aradığını ancak kendilerinin olabildiğince sabredip, hoşgörülü davrandığını söylüyor. Bir nevi "efendilik bizde kalsın" tavrı, bu iki pseudo- mektubun teması olmuş. Ancak Paulus'un mektubundaki hinlik de göze çarpmıyor değil, "efendilik bizde kalsın" diyor ama sonra da ekliyor "sabredersek, kazanacağız". Nitekim kazandılar; başta Roma olmak üzere çeşitli vilayetlerde güzelim mabetlerden eser kalmadı. Edward Gibbon o şaheserinde neredeyse kalemini ağlatır bu vandallık konusunda, arzulayan bakabilir.

Yedinci mektup, Seneca'nın Paulus'un Yeni Ahit'teki mektuplarına övgüyle başlıyor; mektupta geçtiğince "onları okumaktan keyif alıyorum" diyor Seneca. Aralarındaki dinî huşu sayesinde, burada pseudo- olarak andığımız mektupların da o mektuplar gibi olabileceğini de ekliyor. Oysa Seneca'nın başta Lucilius olmak üzere çeşitli muhataplarına yazmış olduğu mektuplar hem yazı stili hem de içerik bakımından, Paulus'un Yeni Ahit'teki mektuplarından çok ama çok üstündür. Böyle farklı amaç ve tarzdaki iki metni karşılaştırmak istemezdim, ancak bir an parmaklarımın ucuna geldi, yazmadan da edemezdim. Göz diye bir şey var en nihayetinde. Belki de bu pseudo- metktupları "gerçek" kabul edersek, Paulus'un şimdiki Yeni Ahit'teki mektuplarının da İznik konsilinde veya öncesinde elden geçmiş olduklarını düşünerek, Seneca'nın elindeki ilk yazmaların çok daha sağlam metinler içerdiğini söyleyebiliriz. Ama bu da, kimse kusura bakmasın ama, fazlasıyla spekülatif oldu. Önce pseudo-'yu gerçek kılacağız da, sonra bahsedilen mektupların değiştirilmiş ya da sadeleştirilmiş olduğunu düşüneceğiz; uğraş, didin... can dayanmaz. okuyucunun beli bükülür.

Yedinci mektubun bir özelliği de Seneca'nın dayanamayıp bir sırrını Paulus'la paylaşmasıdır. Bu sır da düşünce tarihi nezdinde yenilir yutulur gibi değil; sahte mektubun söylediğine göre, Augustus Nero, Paulus'un İsevî görüşlerinden çok etkilenmiş. Ve imparator, yukarıda da bahsedildiği gibi, bu tarz görüşlerin normal bir insan tarafından yazılamayacağını mutlaka arkasında tanrısal ilham olduğunu düşünmüş. Seneca'yı hiç bu kadar dedikoducu görmemiştim. Dahası bu kadar Paulus şakşakçısı olduğunu da bilmezdim! Mektupta söylediğine göre, Seneca imparatora demiş ki "valla hükümdarım, tanrılar öğretileriyle böbürlenenlerin değil masum insanların ağzı aracılığıyla konuşur." Böylece yedi numaralı pseudo- mektup Paulus'un ve takipçilerinin masumiyetini, hoşgörülülüğünü ve sabırlılığını vurgulamış olur. Mission completed!

Sekizinci mektup ise yedinci mektuba karşı yazılmış yanıt niteliğini taşır. Paulus, imparator putlara taptığı sürece ondaki bu tek-tanrıcılığa olan ilginin samimi olmadığını söyler; hatta Seneca'nın, kendisini sevdiği için ona böyle bir jest yaptığını da ekler. Gelecekte böyle yapmamalıymış; zira imparatoriçenin tepkisini çekebilirmiş, mektupta böyle yazıyor. O hâlde Paulus, Seneca'nın adının karıştığı ve ölümüne neden olduğu siyasî komployu önceden görmüş oluyor; bu da kutsallığına kutsallık katan bir durum. Sekizinci mektubun da misyonu tamamlanmış oluyor; biz okuyucular masum, hoşgörülü, sabırlı Paulus'un tanrısal esinle konuşması yanında öngörüyle de konuştuğunu öğrenmiş oluyoruz.

Dokuzuncu mektupta Seneca'nın, önceki mektuptaki paylanmanın etkisiyle Paulus'la arasında yeni bir başlangıç istediğini görüyoruz. Günümüzde sevgililer bile bu denli anlayışlı değil! Başka yoruma gerek yok (diyorum ama yazmadan da olmaz, 'iyilik yap kötülük bul' demişler, Seneca'nın durumu bu. Otobüste yer verilen yaşlının oturmayacağını söylemesi gibi bir şey. İnsan kendisini sebepsiz yere mutsuz hissedebiliyor).

Onuncu mektubu geçiyorum, Paulus'un laf kalabalığıyla dolu (Paulusçulardan özür dilerim bu saygısız söylemimden ötürü, ama pseudo ya, pseudo!).

On birinci mektup mühim. Pseudo- ama mühim. Zira Seneca bu mektupta, Roma'yı asıl yakanın Hıristiyanlar ve Yahudiler değil, imparator Nero olduğunu söyleyip, masum cezalandırılan hıristiyanlar için ne kadar üzüldüğünü belirtiyor. Geçmişten örnekler vererek imparatorların her şeyi yapabilme yetkileriyle ne kadar rezilce davranabildiklerini gösteriyor. Mektubun sonundaki zaiyatla ve tam tarihle ilgili verilen bilgi ise mektubun pseudo'luğunu örtmek için kullanılan metotmuş izlenimini veriyor. "Kaynak veriyorum, tarihini veriyorum istiyorsan araştır" gözdağı var sanki. Hıristiyanlar masum, hoşgörülü, sabırlı, tanrısal esine göre hareket ediyor. Pagan imparatoru ve temsil ettiği kültür ise tümüyle kötü. Bir yerde tümüyle kötüler ve tümüyle iyilerden bahsediliyorsa, oradan şüphelenmeniz gerekir. Ben de tam bunu yapıyorum. Roma'yı Nero'nun yaktığına ilişkin (büyük yangın: Magnum Incendium Romae) kaynaklarımız sınırlı, bunun yanında söylentiler ise çok (iyi bir özet için bakınız: http://getir.net/pxi). Bu mektup silsilesi de o söylentilere karışmış oluyor.

On ikinci mektup ise Paulus'un, Seneca'nın kendisine karşı olan bu ilgisine ne kadar şaşırdığını gösteriyor. Zira Seneca Roma vatandaşı olduğu için, Hıristiyanlarla ilgili bu denli güzel sözler sarf etmesi garip geliyor. On birinci mektuptaki Roma yangınıyla ilgili Seneca'nın söylediklerine ise detaylı bir girişi yok Paulus'un. Tebrikleri kabul eden "başarılı adam" naifliğinde, tam anlamıyla seçkin gülümsemeli adam profili çiziyor.

On üçüncü mektubun başında Seneca, Paulus'a yazdıklarının ne kadar allegorical ve enigmatic olduğunu söylüyor. Devamında "böyle yazmaya devam et, senden temiz ve akıcı bir latince bekliyorum, hadi" mesajı var.

On dördüncü ve son mektupta Paulus'un Seneca'ya övgülerinin sürdüğünü görüyoruz. Bir Hıristiyanın bir pagana düzebileceği en sağlam övgü, Tanrı'nın çok az insana bahşettiği yüceliklerden birinin nasibine düşmüş olduğunu belirtmektir herhalde. Paulus, Seneca'yı yeryüzündeki ender zekâlardan biri olarak görüyor. Ona göre Seneca'nın, Tanrı'ya ilişkin iyi duyuşu asla yanılmayacaktır. Paulus akıllı bir müjdeci olarak Seneca'ya İsa Mesih'in yeni müjdecisi olmayı teklif ediyor gibi. Bu pseudo- mektuplaşmaya yakışan bir final!

Nedense bu entiri beni çok yordu. Şu an seneca elinde kaaveyle mutfaktan gelse şaşırmam, o derece. Güya paranormal activity adlı nadide yapımı izleyip günün yorgunluğunu atacaktım. Çok yoruldum, omuzlarımda sızı, gözlerimde bitkinlik var. En iyisi bu gereksiz entirinin yaşamımda ne kadar manasız bir ağırlık yaptığını düşüenrek uykuya dalayım. Ama gitmeden önce verilmesi gereken mesajı da es geçmeyeyim.

Siz siz olun, izlediğiniz yolun doğru yol olduğuna başkalarını da ikna etmek adına pseudo-luklar yapmayın. Denyoluk gibi bir şey bu. Sevin gitsin, gidin gitsin. Siz ikna olmuşsanız, mesele hallolmuştur.

Metin Üzerinde Çalışmalar:

http://wesley.nnu.edu/biblical_studies/noncanon/writing/plnsenca.htm
http://www.angelfire.com/ca4/seneca/
http://www.orthodox.cn/patristics/apostolicfathers/seneca.htm
http://www.mcleanministries.com/NTA/paul_and_seneca.txt
http://getir.net/pxj

History kelimesi 'his story'den mi geliyor?

2010-02-17T08:28:00.000-08:00

Az evvel çalışırken progdvb'yi açıp küçük ekrandan izlediğim Meksika Sınırı programında denk geldim, iştirakçilerden biri history (İng. tarih) kelimesinin "his story" (İng. onun hikâyesi) yapısından geldiğini, bir nevi birleşmiş hâli olduğunu söyledi, yeminimi bozdum ve Ekşi'ye girdim. "Vay anasını" dedim "Yunancadaki ἱστορία'nın tümden Latin harflerine transliterasyonu olan historia terimi meğerse henüz piyasada olmayan İngilizcedeki his story yapısından geliyormuş." İnsan sürekli bir şeyler öğreniyor! Acaba gerçekten öyle mi? öyle olmamalı mı?

Charlton T. Lewis'in büyük sözlüğüne baktığımızda Latincede historia kelimesinin ilk karşılığı "geçmiş olayların anlatımı"dır (a narrative of past events). Sözlük yazarının verdiği kullanım örneklerine bakarsak, kelimeyi kullanan en eski yazar Cicero olduğuna göre ( "historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae,...?" Cicero, De Oratore 2, 9, 36) kelimenin sadece Latin dilindeki geçmişi "en az" İ.Ö.1.yy.'a kadar gider. Bakın Yunancasını söylemiyorum, onun da tarihini düşünürseniz "history, his story'den gelmiştir" gibi bir çıkarımın ne kadar cahilce olduğunu anlayabilirsiniz.

Eskiden okumamış büyükler bildiklerini sandıkları anekdotları, bilgileri adeta şırıngayla körpe zihinlere aktarırdı; körpe zihinler de körpelikten olgunluğa aktıkları süreç içinde kendilerine aktarılanların ne kadar zehirli olduğunu dış dünyadaki, meselelerin özünü bilen yabancı, acımasız adamlardan öğrenirlerdi. Geçen zamana yanarlardı; şimdi televizyonlarda okumuş, bilmiş gibi görünen insanlar akıllarına yatan her şeyi kendilerinin bile sınırlarını çizemediği, koca bir kitleye destursuz sunmayı marifet biliyor. Üzerine yaptıkları yorumlar da cabası. "History... vay be ne güzel ya... demek oradan geliyor... bir de böyle ince ve güzel kelime değişikliğinin oluştuğu ortamı düşünün... vay be..." Gerçekten vay be, bu destursuz İngilizler nasıl bulmuşlar his story'den history'i değil mi? Hikâyesi olan fütursuzların cehaleti de apayrı bir history yazıyor.

Hazine Avcısı İndirmeden Full Film izle

2010-02-17T08:05:00.000-08:00

Açıklama : Yapım:2010 Tayvan
Tür: Duygusal / Bilim-Kurgu
Konusu: Cengiz Kağan’ın zamanında zaman yolculugunu seven insanların hikayesi

4 Part İzlemek için konuyu takip etmelisiniz.

Part 2

Part 3

Part 4

"Felsefe - Filosof" - Ş. Teoman Duralı

2010-02-17T07:46:00.000-08:00

"...

(1) `Filosof`, içinden çıktığı kültürün değerlerini taşır. O kültürle yolunu bulup biçimlenmiştir. Felsefeciler yahut fılosoflar da herkes gibi toplumunun, kültürünün insanıdır. Zaten aksini düşünmemizin imkânı yok. Çünkü kültür bizi belirleyen, meydana getiren içine doğup içinde geliştiğimiz bir olaydır. Fakat filosof, kültürünün dar çizgileri, sınırları içinde hapis kalmaz. Filosof olmanın başta gelen şartı, mensub olduğu kültür çerçevesini aşabilmesidir. Filosof herhangi biri değil. O, dahîdir. Dâhiliğinin en belirgin özelliği hayâlgücünün genişliğidir. Filosof, hayâlgücünün genişliği ölçüsünde kültürün çizdiği ufukları aşar.

Felsefeci ile filosof farklı kişilerdir. Filosof, özgün bir yapıyı meydana getiren kimsedir. Elbette bu yapı güneşin altında hiç görülmemiş bir olay değil. Fakat özgün ve yeni ufuklar açan yönler içerir. Filosof, yeni ufuklar; her durumda bağrından çıktığı kültüre yeni kapılar açan biridir. Özgün ve yeni bir ufuk açamayan kişi filozof değil; sâdece yorumcu, yânî Türkcede felsefeci dediğimiz kişidir. Kısacası filosof için yerellikten evrenselliğe yol alan bir düşünce yapısının müellifi, denilebilir.

(2) Osmanlı Devletinin inkırazı ile düşünce kabiliyetimizin çözülüşü iç içedir. Hangisinin ötekini tetiklediği cevaplandırılamaz cinsten bir sorudur. Vukuu bulan, geçmişte örneğine defalarca rastgeldiğimiz olaylardan yalnızca bir devletin çöküşü olmayıp bir medeniyetin batışıdır. Medeniyet, düşünmenin malzemesi ile, dil başta gelmek üzre, aracını hazırlar. İmdi çöken medeniyet, en üst seviyeden katlanarak düşünme demek olan teemmülü dahî girdabına çeker götürür. Sonuçta bugün bizde görüldüğü gibi, iğdiş edilmiş bir dil müsvettesiyle gündelik günübirlik bayağı düşünme seviyesinin -daha doğrusu, seviyesizliğinin- üstüne çıkılamaz. Düşünmenin olmadığı ortamda ürünü düşünceye elbet ihtiyaç da duyulmaz.

Düşünmekten kastettiğimiz basit bir olay değil. Kişi, ayakkabı boyarken de devleti hortumlarken de düşünüyor. Ama düşünmekten kastettiğimiz bu değil. Düşünmek tam tamına meditation'un karşılığı olup tefekkür dediğimiz şeydir. Bu salt düşünme yahut katlanarak düşünmenin bulunmadığı ortamda, bu sürecin verimi düşünceye de felsefeye de ihtiyaç duyulmaz.

(3) Filosofluk bir dehâ işidir. Dehâyı nasıl tarif edeceğiz? Her şeyden önce zengin bir hayâlgücüdür. Onu sonradan edinemezsiniz. İçinden çıktığınız ortam sizi teşvik eder. Hep aynı örnek: Einstein 1890lı yılların Orta Avrupasında, Almanyasında değil de, Kongoda yahut Sibiryanın ücra köşesinde yetişeydi ne olurdu? İhtimâl, köyün delisi olacaktı. Einstein'ın dehâsının tohum gibi açılıp serpilebilmesi için bereketli toprağa düşmesi gerekmiştir. Bu durum, bütün olağanüstü insanlar için söz konusudur. Christoph Colomb, İtalyada olağanüstü hayâlgücünü gerçekliğe dönüştürecek siyasî ile iktisadî şartları bulamadığından, bunu gerçekleştirebileceği başka bir ülkeye gitmek zorunda kalmıştır. Türkiyede felsefe çalışmalarının durumu buna benzemiyormu?

(4) Bugün Türkiyede felsefe geleneği diye bir şey yok. Bununla birlikte çok basit ve keçiboynuzu türünden felsefe öğretimi var. Felsefemiz olmadığından, hocalar nerede yetişmişlerde, hangi kültür dünyasından geliyorlarsa onu öğretiyorlar. Boğaziçi Üniversitesi Felsefe Bölümünde İngiliz-Amerikan çizgisi; İstanbul Felsefede üniversite ıslahatı sırasında gelmiş Alman filosoflarının etkisiyle hâlâ Alman geleneğinin metafiziği hâkimdir. Galatasaray Üniversitesinde Fransız felsefesi yürürlüktedir. Diziyi alabildiğine uzatabiliriz. Felsefe Bölümlerinde görev alan hocalarımız hangi kültürün felsefe geleneğinden geliyorlarsa onu tedris ediyorlar. Seksen yıllık süreçte düşünce dünyamız dehşet verici biçimde sınırlandı. Sonuçta yaptığımız, Avrupada belirmiş felsefe geleneklerine sadece secde etmektir. Şimdilik, Doğuya, meselâ Çine açılanımız olmadı. Çünkü orası hayalhanemizin ötelerinde kalmıştır.

Hemen hemen her üniversitemizde felsefe okutulmakta, ortalığı felsefeciler ordusu sarmaktadır. Ne gereği var? Bu durum da plansızlığın programsızlığm bir başka örneği. Üniversitelerimizdeki felsefe bölümlerinin hiçbirinde Hint yahut Çin düşüncesinin okutulduğunu göremezsiniz. Okutmak da kimsenin aklına gelmemiştir.

Akademisyenlerimizin büyük çoğunluğunun aklı, önüne konulanın dışında bir şeyi düşünmeye ermiyor. İslâm felsefesi öğretimi de aynı şekilde son derece güdük kalmıştır. Son yirmi yılda dünya çapında İslâmın yükselişe geçmesi sayemizde olmamıştır. Komunismin çöküşünden sonra Avrupa-amerikanın saldıracağı hedef kalmayınca, yeni bir tanesi keşfedildi: İslâm. Bu, tabîî, Türkiyede de rağbet kazandı. Kimileri yeniden Müslümanlıklarını keşfettiler. Kimileri de "ben Müslüman olmasam bile günümüzün büyük sorunudur, bu soruna bir bakayım nedir?" demeye başladı. Kültürümüzün ve düşünce hayatımızın neden bunca kötürüm hâle geldiği Osmanlının son dönemlerinde düşünürlerimizi rahatsız eden bir soru olarak karşımıza çıkar. Bunun temelinde daha sonraki dönemlerde `yaşadığımız kültür kırımları aptallığımıza zemin` `hazırlamıştır`. Kimi aydınlarımızın tersine, aptallığımızın biyolojik esaslı olduğunu düşünmüyorum. Demekki bu, özümüzden gelen bir olay değil. Hiçbir toplumun aptallığı özünden gelmez. Bu, tamamıyla kültür olayı olup temelinde eğitim ile öğretim yatar. Toplumun akıllanmasının yahut akılsızlaşmasının temelinde eğitim - öğretim vardır. `Bizde süreç akılsızlaşma yönünde yürümüştür`. `Akılsızlaştırıldık`.

(5) Öncelikle felsefe-bilim geleneğimiz olmalı ki, Türk felsefe-biliminden bahsedebilelim. Felsefeyi anlatmak istediğimizde gerek milletimize gerekse dünyaya ne sunacağımızı belirlememiz lazım. Eskiden felsefe ansiklopedilerinde, günümüzdeyse internette her millete bir felsefe yamanmaya çalışıldığını görüyoruz. Felsefe yapan üç, beş adamın varlığı, felsefe-bilim geleneği bulunuyor anlamına gelmez.

(6) İslâm felsefesi, Türk, İran ile Arap felsefeleri şeklinde ayrışmazdı. Türkü, Arabı, Kürdü, İranlısı, Hintlisi, Afrikalısı ve hattâ Yahudisi hep birlikte İslam felsefesinin filosofları olmuştur. İslâmda ümmet kavrayışı, kavmiyeti iyiden iyiye bastırmıştır. İnsanlar evlerinde ister Türkçe, ister Farsça, ister Kürtçe, ister Arapça konuşsunlar, kamu hayatına girdiklerinde ayrılık gayrdık ortadan kalkmıştır. İslâm medeniyetinin hâkim olduğu dönemlerde bir Türk yahut Arap felsefesinden bahsetmenin anlamı yoktu. Felsefe-bilim yazılarını Arapça yazdıklarından, Arap felsefesi diye adlandırma da yanlıştır. Doğruysa, o takdirde günümüzde çoğunlukla felsefe-bilim yazıları artık İngilizce kaleme alındığından, bütün felsefe-bilim çalışmaları ile araştırmalarına İngiliz dememiz gerekir. Öte yandan, günümüzde felsefenin millî dilde yazılıp çizilmesi elzemdir.

Felsefeden bahsedenlerin de felsefe adına ortaya koydukları önemli bir şey yok. Kurumlaşmayı yahut gelenekleşmeyi bir tarafa bırakalım; en azından, felsefecilerimiz çok önemli şeyler söylemeliler ki, talebeleri onları takib etsinler. Eflâtun yahut Aristoteles felsefe adına çok önemli şeyler söylemişler ki, onları takib edenler felsefeyi kurumlaştırıp bütün çağlara bunun damgasını basmışlar. Benzerini Alman felsefesinde görebilirsiniz: Hegelciler, Kantcılar var. Peki, Türkiyede kimden söz edebilirsiniz ki? Hasancılar, Ahmetciler, Mehmetciler tarzında adlandırılabilecek felsefe çizgisinden dem vurabiliyormuyuz? Ne yazık ki, Türkiyede böyle bir felsefe geleneğini oluşturabilecek kıvılcım bile yok. Türkiyede felsefe dersleri veriliyor diye bir tanıtımda bulunsanız, kimin ilgisini çeker?

Haddizatında 1950lerden itibaren Einstein, Heisenberg, Heidegger, Adorno, Jaspers, Ortega y Gasset gibi devlerin ölümleriyle birlikte yeryüzünde filozof-bilimadamlığının da yerinde yeller estiğini söyleyebiliriz.

..."

Ş. Teoman DURALI
Kutadgubilig, s.15, Mart 2009, sf.11-13

Film gösterimlerine ara verdik

2010-02-17T07:34:00.000-08:00

Sevgili sinemaseverler,

Film gösterimlerine ara vermiş bulunuyoruz. Şimdiye değin sinemamıza gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederiz.

Gösterilerimiz yeniden başlayacağı zaman bu sayfadan duyuracağız. E-posta yoluyla haber almak isterseniz, bize e-posta atarak, haberleşme grubumuza üye olmak istediğinizi belirtebilirsiniz.

Güzel yaz günleri dileğiyle,

Ebru Kepsutlu Sinemacılık Ltd. Şti.

cengiz

2010-02-17T06:58:00.000-08:00

cengiz han'dan taşan bir isim bu. lanet olmasın ki, a. konstantin d'ohsson'un moğol tarihi: denizler imparatoru cengiz" çevrilmiş, nereden elime geçtiyse geçti bütün işlerimi aksattı. gelsin cengiz gitsin cengiz; zaten evvelce de bu haşin kişiliğin (http://worldheritage.heindorffhus.dk/...han-sheet.jpg) nitelikleri beynimin ücra köşelerini "acaba"larla dolduruyordu, daha da azdırıcı olmaya başladı haliyle.

bir savaş halidir kopup duruyor. ancak bir cengiz, şu "öteki" mavalını sanılanın aksine en çok kendisine karşı okur. kopuş da haliyle buradan başlıyor. cengiz han'ın, komutanlarından burguçi'ye hayattaki en büyük mutluluğu sorması ve onun diğer komutanlarla birlikte verdiği cevabı beğenmemesi üzerine "hayır, insanın en büyük mutluluğu, düşmanlarını mağlup etmek, önünde kovmak, malını yağma etmek, onların atlarını almak, kızlarına karılarına sahip olmaktır" demesi gibi yanıltıcı bir şekilde haşinliği düşmanlarına karşıymış gibi görünür. oysa cengiz en büyük mutluluğunu kendini mağlup ettiğinde elde eder; kendini onurlandırır, kendiyle onurlanır. burada yalnızlık mavalı okumayıp, yalnızlık kavalı çalmayacağım elbette. iki nokta arasındaki mesafenin kapanması ışık hızıyla bile milyonlarca sürebilen bir alemler aleminde bit kadar bile kaşıntıya yol açmayan bir insan evladı çıkıp da yalnızlıktan bahsetmiyor mu, çok tuhaf gerçekten. insan evladı yalnızlıktan bahsedebiliyorsa yalnız değildir herhalde, öyle olmak istiyordur, belki becerebiliyor belki beceremiyordur. hiç problem değil. katışıksız sıkıntıları çekiyor cengiz. bunu söyleyebiliyorsa da çekemiyordur elbette. düşündüğünüz her şey, olduğunu sandığınız her şey aslında tam tersi; cengiz mesela tersten okunduğunda zignec'i veriyor (oysa zaman-namaz korelasyonu kurulabilirdi, zignec'e bir şey bulamayan densiz atalarımızın yediği bir halt işte ne olacak).

ayna karşısında insanın kendine bakması ne kadar yabancılaştırmasına sebep oluyor kendini. kendiliğinden gerçekleşen bir iç içe geçmiş aynalar paradoksu; o mu aynaların içinde yoksa aynalar mı onun içinde? hiç fark etmez; sonunda kendisine hiç benzemeyen bir simülasyona bakıyormuş gibi hissetmediğinden kendisini başka türlü düşünmek durumunda kalıyor. bu bütün insanların problemi elbette; ama cengiz için daha anlamlı bir problem. cengiz şimdi şunu düşünüyor (bu da "hulk kızdı" gibi oldu): cengiz han hazretleri burguçi'ye "en büyük mutluluğun ne olduğunu" sorarkan acaba kendi vereceği yanıtın hazırlığını önceden yapmış mıdır? haşin bir zekadan bahsediyorsak, kesinlikle yanıtı hazır olmalı. ayna karşısına bilinçli geçişinde de benzer bir hazır cevaplığı söz konusu olabilir; kendisine yabancılaşacağını bile bile bakar aynaya. eh yani ayna sadece çirkin cadı-kraliçelere güzelliğin kaynağına dair şerefsiz bir cevap verir gibi duruyor; cengiz'e verdiği cevap pek öyle değil. niteliksiz bir kere. insanın ayna karşısında durmaktan nitelik çıkarabilmesi imkansız; çünkü insan kendini ancak olmasını istediği şey nazarında tanıyabilir. o şeye göre konumlandırır kendisini. mesela ben yeşil gözlü olmadığım gibi yeşil bir dev de değilim; o halde ayna bana yeşilin en güzeline dair bir kaynak sunduğunu düşünüyorum da, o vakit aynayı parçalarım. cengiz'in tüm hayatı aynayı parçalamakla geçiyor. bu da bütün insanların problemi olabilir; ama cengiz için daha anlamlı.

anlamlılık nerede? anlamı zamanla ölçebilmek mümkün mü? astronomide üstten çizgilerle zaman çizgisi anlatılmaya çalışılıyor. poincare "astronomi en azından bize büyük rakamlardan korkmamamız gerektiğini öğretmiştir" diyor; bu da öyle bir şey ama tersten, daha küçük rakamlardan da korkmamamız gerektiği açık. bu yüzden zaman noktalarını üstten çizgilerle gösteriyorlar. her bir değer için bir tane fazla çizgi. örneğin 267 gün 22 saat 13 dakika 45 saniye 2 salise diyeceğiz diyelim; bunun gösterimi şöyle: 267, 22,13',45'',2''', x'''', y''''',z''''''... bu böyle gidiyor. buradaki anlam şudur: "düzenlilik var kardeşim" yetmiyor. "düzenliliğin de düzenli bir şekilde aktarılması gerek, işte bu budur". bu düzenlilik anlamı, yukarıda dile gelen iç içe geçmiş aynalar için de geçerli. her bir ayna içe doğru gömüldükçe senden bir tane daha olacak, yani bir çentik daha. en nihayetinde yıllardan, aylardan, haftalardan, günlerden, saatlerden, dakikalardan, saniyelerden, saliselerden... derken tek bir an. o anın dile gelmesi mümkün değil; gözümüzün dijital bir saatte yakalamasının mümkün olmadığı salise bile parçalara ayrılabiliyor; hem de ne ayrılma! o vakit, bir an geliyor, parçalanması mümkün değil. ama acı olan şu ki, onu hissedemiyoruz bile. horatius'un carpe diem'indeki komedi de işte burada; hangi günü yakalayacaksın ey savaştan, askeriyeden geri geri kaçan horatius? böylesine parçalanabilen bir savaşın ortasında, yine savaştan geri geri kaçarak günü yakalamayı arzulamak... ne büyük parçalanma aslında.

savaş dedik ya, döndük dolaştık aynı yere vardık. savaş. cengiz han'dan da ancak bu şekilde taşılabilir zaten.

cengiz'in şeyi bu, savaş.

Bu yazımı Ekşi Sözlük'te yayınladım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=15401201

26-30 Kasım 2008 Toplu Film Gösterimleri

2010-02-17T06:53:00.000-08:00

Gösterim filmleri
Ayrıntılı bilgi için istediğiniz film adını ya da sağdaki afişlerden dilediğinizi tıklayınız.

Gösterim izlencesi
Gösterim izlencesini görmek için burayı tıklayınız.

Pythagoras Evreni

2010-02-17T06:23:00.000-08:00

Üstatlardan Herakleitos, Pythagoras'tan "o yalanların başıdır" diye bahsediyordu; zira ona göre "çok şey bilmek akıllı olmayı öğretmez"di [1]. Pythagoras ne kadar "biliyor"du, layıkıyla "bilmiyor"uz. Çünkü günümüze kadar ulaşan bir eser bırakmadı ardında. Dahası zaten bırakmayı da istemedi. Yüzyıllar sonra bir yazar, Armand Herscovici kurgusu kapsamında içinde pythagoras'ı hissederek, onun ağzından şöyle diyecekti: "...çok uzun süre önce yayımlanan bir iki karalamam dışında bugüne kadar hiçbir çalışmam basılmadı. zaten az sayıda olan yazılarımı okumaması gereken kişilerin eline düşmemesi için bilinçli olarak kaybediyordum."[2] Burada konu edindiğim Pythagoras Evreni düşüncesi de işte bu "bilinçli kaybedişler"in içinde kaybolup gitmişti; peki kaybolan bir şeyi biz bugün nasıl bilebiliyoruz? Demek ki tam anlamıyla bir kayıptan söz edemeyiz; eğer böyleyse, yani gerçekten de "eline düşmemesi gereken kişiler"in eline değmeden, "eline düşmesi gereken kişiler"in eliyle günümüze kadar, yani ben bu entiriyi girene kadar bu düşünce bana ulaşabildiyse, benim üzerimden de size ulaşabilecekse, bundan Pythagoras'ın gerçekten de memnun kalıp kalmayacağını bilmiyorum. Belki de memnun kalacak; zira bildiğimiz kadarıyla (daha doğrusu: söylendiği kadarıyla) öğrencilerini tek celsede (derste) ikna eden, müridi kılan bir bilgeden, bir zihinden söz ediyoruz (kimilerine göre ciddi ciddi tek tanrılı dinin peygamberidir). Öyle bir Pythagoras'tan bahsediyoruz ki, Pierre Theil'in de anımsattığı gibi "hayal güçleri doğuştan zengin olan eski yazarlar,onu yerle gök arasında hangi basamağa yerleştireceklerini bilemiyorlardı" [3] Herakleitos'un yerle bir ediciliğini, başta alıntıladığım ifadesinden hareketle düşününüz; buna rağmen Pythagoras'ın çok biliciliğinin hakkını veriyordu. peki pythagoras ne biliyordu?

Evvela bütün göklere evren demesini [4] biliyordu ; gece ve gündüz yıldızlarının aynı olduğunu [5] biliyordu. Zamanın, gökleri kuşatan küre olduğunu [6] biliyordu. Ona göre evrenin merkezinde ateş vardı. Ama bu ateş, ötekiler gibi sabit bir yıldız olan güneş değildi. Ateş değişmez ve sabitti. Evrenin hareketini düzenleyen iradeydi. Gök cisimleri dairesel yörüngelerinde, ateşin etrafında dönüyordu. Ateş, tüm bu yörüngelerin ve dairelerin merkeziydi. Dünya, Ay, Güneş, Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn ve Samanyolu. Samanyolu'nun ötesinde ise soluk alıp veren, canlı bir boşluk vardı. Evrendeki dokuz hareketsiz nesne bu boşlukta asılıydı. Gök cisimlerinin yörüngelerini bulurken 3'ten faydalanmıştı, bunu da biliyordu. Çünkü 3, tetraktisin içinde vardı. Her gök cisminin yörüngesi arasında 3 katlık bir mesafe vardı. Merkezdeki ateş 1, bir sonraki cisim olan karşı dünyanın (bizim asla göremediğimiz 10. gezegen) yörünge çapı 3 birimdi. Yaşadığımız Dünyanınki 9, Ayınki 27, Merkürünki 81, Venüsünki 243, Güneşinki 729, Marsınki 2187, Jüpiterinki 6561, Satürninki 19683, Samanyolununki ise 59049 birimdi [7]. Gökteki on cisim dairevi hareket ediyordu. zira daire, geometrik şekiller içinde en mükemmel olanıydı [8].

Yüzyıllar sonra Copernicus da De Revolutionibus'una (İ.S. 1543) aynı gerekçeyle, yani kürenin / dairenin en mükemmel şekil olduğunu söyleyerek başlayacaktı; kuşkusuz bu konuda fazlasıyla Pythagoras gibi düşünecekti: "Evvela evrenin küre şeklinde olduğunu kabul etmeliyiz; bu ya tüm şekiller içinde en kusursuzu, yapısında hiçbir noksanlık taşımayan, tam anlamıyla eksiksiz olan kürenin biçiminden; ya tüm şekiller içinde en kapasitelisinin küre olmasından ve doğal olarak tüm parçalarını tutup kapsayabileceği bir yerleşim yetisinden; ya evrendeki bütün kütlelerin, Güneş’i, Ay’ı, gezegenleri ve yıldızları kastediyorum, tümüyle küre şeklinde olmasından; su damlalarında ve diğer akışkan maddelerde görüldüğü gibi, kendi başlarına hareket etmek istediklerinde küre şekline meyilli olmalarından ötürü böyledir."[9] Hiç değişmez, Pythagoras da böyle derdi. Öyle ki Copernicus'un çağdaşı, Dominiken tarikatına mensup olan Giovanni Maria Tolosani, Pythagoras ile yüzyıllar sonrasının Copernicus'u arasında yapmış olduğu bir karşılaştırmada benzer ve farklı yönleri çok iyi ortaya koyarken (her ne kadar yanlı olsa bile), beri yandan üslubu Herakleitos'un hışmına da yaklaşıyordu:

"(Copernicus) matematikte ve astronomide uzman, fakat fizik ve diyalektikte çok yetersiz. Dahası kutsal kitaba da pek yabancı; zira onun prensiplerinden bazılarıyla çelişiyor; bu kitabın okuyucuları ve kendisi için dinden çıkma riski yok değil... Copernicus, fizik ve diyalektikten anlamadığı için, bu konudaki görüşünde yanılması, yanlışı doğru olarak göstermesi şaşırtıcı değildir. Bütün bilimlerde uzmanlaşmış kişiler gelsinler de, Copernicus'un eserinin, dünyanın hareket ettiği, evrenin de öylece durduğuna dair tezi içeren birinci kitabını okusunlar. Kuşkusuz Copernicus'un argümanlarının sağlam olmadığını ve kolayca çürütülebilir olduğunu görecekler. Zira uzun süre boyunca kuvvetli muhakemelerle herkes tarafından da kabul edilen bir inançla çelişmek aptallıktır; eğer kuvvetli savlar, sağlam temellendirmeler açısından bakarsak Copernicus çok eksik. Filozof Aristoteles ve gökbilimci Ptolemaeus tarafından ortaya konan, geliştirilen iddiaları, reddedilemez savlarla çürütemiyor. Bu yüzden uzmanlar Aristoteles'in De Caelo'sunun II. kitabını ve onunla alakalı yazılmış yorumları okusunlar; onun, Pyhtagoras'ın argümanlarını tam anlamıyla yıkmış olduğunu görecekler. Copernicus, cahili olduğu bu yoldan (Aristoteles'in yolu) gitmediği gibi tam anlamıyla Pythagorasçıların izini de sürmüyor. Zira Pythagorasçılar, ateşi neredeyse evrenin ortasına koyuyordu, ki birçok kişi o noktanın dünya olduğunu doğu ve pek sarsılmaz bir şekilde ortaya koymuştur. Copernicus ise o noktaya (evrenin merkezine) Güneş'i koyuyor, ateşi değil; oysa her iki görüş de fena halde yanılıyor. Zira Copernicus, sarsılmaz olan Güneş'i, sarsılabilir olan bir noktaya yerleştirmiş oluyor. Ve ateş de doğal olarak hep yukarıya doğru hareket eder, belli bir sınırda durmaz (o halde Pythagorasçılar da yanılıyor!)." [10]

Velev ki, bu başlıkta incelendiği gibi Pythagoras da, yine bu başlığa sızan Copernicus da yanılıyor olsun ve büyük üstadımız Aristoteles ile onun koluna giren Ptolemaeus, yeni çağa varıncaya değin etkisini sürdüren baskın evren teorilerini çoğunluğa kabul ettirmiş olsun; Herakleitos'un dediğine de kulak tıkamayalım, Pythagoras hem "yalanların" hem de "yılanların" başı olsun; ne çıkar bundan? Pythagoras Pythagoras'lığından ne kaybeder? "sayılar her şeydir" diyen bu zihin, evrenin hakikatini "evrenin hakikatini anlamak için" değil matematik ve sayılar böyle buyurduğu için, burada "pythagoras evreni" başlığında irdelediğimiz duyuşu haiz oldu. Hem bunu çoğunluğa ulaştırmak, herkese satmak isteyen de o değildi ki? "Pythagorasçılar" diye tabir edilen kesimin basit öğrenciler olmaktan öte, sırlarını kimseyle paylaşmayan, aralarına almak istedikleri kişileri de binbir zahmetle sınayan tam anlamıyla içe dönük (yayılmacı değil) müritlerdi. Onları bu hale getiren ta en başında ölümsüzlüğe hazırlanma arzusuydu. Bu da uzun yıllar gerektiren, katlanılması zor bir çabaydı. Aralarına yeni katılan çömez ortalığı süpürür, bulaşık yıkar, tuvaletleri temizlerdi; bütün bunları yaparken tek söz söylemeye hakkı yoktu; bu aşamayı geçen arzulu öğrenci küçük bir deliğin içinden karanlık bir labirente bırakılırdı; kapı gürültüyle üstüne kapanırdı. Öğrenci, dizleri ve dirsekleri üzerinde sürüne sürüne, çamurlu ve yılanlı dehlizlerde uzun uzun giderdi; ara sıra küçük odalara gelir, ayağa kalkar ancak bu sefer de çeşitli iskeletlere, hayvanlara ve yılanlara rastlardı. sonra yine küçük deliklerden karanlık yollara akardı. Bir pythagoras rahibi karanlıktan devam edip etmeyeceğini sorardı; zahmet bu ya, öğrenci ölümsüzlüğün peşinde, "devam" derse zahmetler katlanırdı. karanlıktan duyduğu sesler artardı; "bilim ve güç isteyen deliler, burada gebermişlerdir..."; artık geriye dönüş de yoktur, kimse ona geriye dönmeyi isteyip istemediğini sormayacaktır; yani artık ya ölüm ya ölümsüzlüktür kaderi. Soğuk, karanlık, yılanlar, akrepler, korkunç çığlıklar, açlık, susuzluk, sürünmekten paramparça olmuş dizler, kanayan avuçlar... Öğrenci dizlerinin gittikçe gömülerek ayaklarının yükseldiğini, çok dik bir yokuştan aşağıya doğru sürüklenmekte olduğunu hissetmektedir. bu yolun sonunda uçurum vardır. Tutunabilir; ancak düşmekten kurtulursa bu sefer de çıldırmanın eşiğine gelebilir. Çift yönlü sıkıntı; haliyle çözümsüzlük, tragedya! Çıldırmamışsa çevresine bakabilir, dehlizin solunda (y/@jimi the kewl entirimde Pythagorasçı düşünce sisteminde "sol" tarafın neyi temsil ettiğine bakınız) küçük bir kurtuluş kapısı bulunduğunu görebilir. Uçuruma yuvarlanmaktan o kurtuluş kapısına sıçrayabilirse uzun bir merdiveni tırmanarak masallardaki gibi renk renk döşenmiş bir odaya varacaktır. Odanın duvarlarında yirmi iki sırrı belirten nakış semboller, harfler ve sayılar vardır. Burası Osiris'in ışıklı tapınağıdır. İnsan burada gerçeği belirtmek ve tüzeyi gerçekleştirmek için tanrısal güçle birleşir [11].

Bu tanrısal kavuşumu (coniunctio; krş. nirvana) yani sayıların tanrısallığının sırrına erişimi ciddiyetle anlamaya çalışmak lazım; zira temelde bir ahenk olmasa, bu sayılar mistisizmi de 700 sene yıkılmayan sağlam bir yapı oluşturamazdı. Burada hedef de önemli; zira Pythagoras'ın temel hedefi, insanın psykhe'sini arındırmak ve özel bir disiplinle mutlu bir ölümsüzlük sağlamaktı [12]. O halde Pythagoras evreninde insan ölümsüzlüğünü elde eder ve sırasını ölümsüzlüğünü araması gereken yeni insanlara bırakır; çünkü bu evren, her türlü (bize göre) göksel fenomeniyle akmaya, sayılara ve matematiği yaraşır bir biçimde, düzenini bozmamaya devam edecektir. Peki ne zamana kadar? Pythagorasçı düşüncede insanın en kutsal görevi evren karşısında derin bir tefekküre dalması, onu anlamaya çalışmasıdır [13]. Nasıl bir evren? Klasik İslam kaynaklarına göre Pythagorasçı evren, yapısı itibariyle hissedilebilir olduğundan bozulmaya da müsaittir [14]. Evren bir cisimdir ve her cisim gibi o da duyumlanabilir. O halde "ne zamana kadar bozulmamaya devam edecek bu evren?" sorusuna bir Pythagorasçı "en azından şunu biliyorum ki, 'sonsuza kadar' değil" diye cevap verebilir. Zira Pythagoras düşüncesinde evren ezeli değildir; sonradan meydana gelmiştir, onu meydana getiren bir güç vardır, o da tanrıdır [15]. Tekrar yukarıdaki kavuşuma dönersek, binbir zahmetin gereğinin de bizzat tanrının kendisi olduğu yorumunu yapabiliriz. Tanrıya ulaşmak ölümsüzlüğü elde etmek demek.

İslam aleminden yine Şehristani'nin diliyle söylersek "fizik bakımından insan, küçük bir alemdir; alem ise büyük bir insandır" sözü [16] Pythagorasçı duyuşa uygundur. Bu büyük insan ve büyük alem, müzikal ahengi taşır bünyesinde [17]. Bu ahengin yapıtaşları da, sürekli söylendiği gibi sayılardır. Sayılar yanıltmaz, ters köşeye yatırmaz. Bir düzenden bahsediliyorsa, orada sayılar vardır. Gören gözler için bu sayılar, ahengin temel direkleridir. Daha sonra çok daha Pythagorasçıymış gibi görünen istatistik tutma ilmi aslında her şeyi de göstermeyecektir: İstatiksel fizik^*.

Notlar:

1. 22 b 129. 40. 81; W. Kranz, Antik Felsefe metinler ve açıklamalar, sf.43-44, Sosyal Yay., çev. Suad Y. Baydur, 2. basım 1994.
2. A. Herscovici, Şifre: Tetraktis, sf.7, Güncel Yay., çev. A. D. Altunbaş, birinci basım 2003.
3. P. Theil, Dünyamızı Kuranlar, sf.82-83, S. Tiryakioğlu, Varlık Yay. 1979.
4. Diogenes Laertius, viii.48.
5. Diogenes Laertius, viii.14.
6. Aetius, i.21.1. Aristoteles'in Phys. Delta 10.218a 33'te söylediğine göre kimi Pythagorasçılar zamanı bütün evrenin bir hareketi, kimi Pythagorasçılar da kürenin kendisi olarak görüyordu.
7. A. Herscovici, a.g.e., sf.43-44.
8. A. Herscovici, a.g.e., sf.45.
9. N. Copernicus, De Revolutionibus Orbium Caelestium i.1: "principio advertendum nobis est, globosum esse mundum, sive quod ipsa forma perfectissima sit omnium, nulla indigens compagine, tota integra: sive quòd ipsa capacissima sit figurarum, quæ compræhensurum omnia, & conservaturum maxime decet: sive etiam quod absolutissimæ quæque mundi partes, solem dico, lunam & stellas, tali forma conspiciantur: sive quòd hac universa appetant terminari, quod in aquæ guttis cæterisque liquidis corporibus apparet, dum per se terminari cupiunt."
10. #15154154 ; Edward Rosen, Was Copernicus' Revolutions Approved By the Pope?, Journal of the History of Ideas, vol. 36, no. 3 (jul. - sep., 1975), pp. 531-542 Published by: University of Pennsylvania Press.
11. O. Hançerlioğlu, Başlangıcından Bugüne Kadar Mutluluk Düşüncesi, sf.15-16, Varlık Yay., 1965.
12. R. K. Hack, B. Litt., God in Greek Philosophy to the Time of Socrates, p.47, Princeton University Press, 2nd edition, 1969.
13. R. K. Hack..., a.g.e., p.47.
14. H. Bekir Karlığa, İslam Kaynakları ve Filozofları Işığında Pythagoras ve Presokratik Filozoflar (doktora tezi), sf.114, İst. Üniv. Ed. Fak. Fels. Böl. Türk-İslam Düş. Tar. Kür., İstanbul 1979.
15. H. Bekir Karlığa, a.g.e., sf.114.
16. H. Bekir Karlığa, a.g.e., sf.121.
17. Peter L. Lutz, The Rise of Experimental Biology: An Illustrated History, p.19, Humana Press, 2002.

Bu yazımı evvela Ekşi Sözlük'te yayınladım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=15486329

İstanbul

2010-02-17T06:16:00.000-08:00

Bu şehr-i Sitanbul ki bî-misl ü behâdır
Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedadır
Nedim

foto: 20 Ekim 2009

Erasmus ve hakikat saflıkta

2010-02-17T05:08:00.000-08:00

Aşağıda sizlerle paylaşacağım Latince yazımın bir "yazma" hikâyesi yok. Türkiye'deki ender Erasmusianus'lardan (Erasmusçu) olduğunu düşündüğüm, sevgili dostum Levent'e adadığım bu Latince yazımı İstanbul Üniversitesi, Klasik Filoloji koridoruna üfürüyorum. Hem nasıl bir üfürmek! Üfür üfür bitmez; bitmediğini bildikçe daha bir şevkle nefesimi tüketiyorum. Sessiz sessiz bağırıyor; bağıra çağıra susuyorum. Erasmus'u sevmiyorum. Ama daha fenası, işime duygularımı karıştırmıyorum. Erasmus teologlardan bahsediyor, ben de ondan bahsediyorum!

Tüm Avrupa aydınlarının Latince konuşması gerektiğini haykıran Erasmus ve çağının diğer hümanistleri bugün bütün sınırların interneti evimize getiren şu kapkara kablolarla kalktığını görselerdi, eminim ki saflık/puritas arayışlarını yeniden gözden geçirirlerdi. Ben de öyle hayatımın her anını yeniden gözden geçirmelerle dolduruyorum. Bir nevi Klasik Filoloji kürsüsüne saygı duruşu; şimdi başka üfürüklerde kaybolmaya akmazdan evvel, aklımın penceresi Beyazıt'a bakan odasının kapısına aşağıdaki yazımı asıyorum.

Hakikat sizin bakış açınızdır canlarım!

*

Erasmus dixit partem hominum maximam Stultitiae obnoxiam esse; imaginatur Stultitiae imagines duas: alia divina, alia vulgaria corruptaque. prima est sapientium, quorum paucitas inveniatur in terra. ex contrario Stultitiae corrupta ubique supervolat homines. Erasmusiana divisio non recte hominibus ipsis, sed per possessiones ipsorum. ars critica Erasmi ironice constat teologos, ut ceteros. teologi sed corrupti. illis non studia est ut Christo similes sint, sed ut inter se dissimiles. igitur viditur illos esse corruptos, non perfectos. si Erasmus quaerit puritatem in possessionibus omnibus, teologi debent convenientes regno Dei Christianaeque legi. Erasmus ironice rogat: "nonne flagrantissimum in Deum amorem?" ubi est vitae religionisque innocentia? Summi pontifices, cardinales et episcopi non debent religare Christo ut in lege Novi Testamenti. si qui existimant se religantes Christo; non convenientes divino verbo; quid auditur Erasmo? "verum in irretiendis pecuniis, plane episcopus agunt" teologi non intelligens passionem Christi ut veteres, contemptor redumptoris laborem magno cum dolore sunt. ex contrario Petrus in evangelio 'reliquimus omnia et sequuti sumus te' corrupti teologi non contemptor mundi. ii puriter debent sequi veritatem pietatemque non rem mundi. veritas in puritate. puritas in Christo.

Celalus Cengizus Cevikus, MMIX
ISTANBUL, NOVA ROMA (CONSTANTINOPOLIS)

Ateşli

2010-02-17T05:01:00.000-08:00

Artemio Cruz'un Ölümü

2010-02-17T04:54:00.000-08:00

Kurtulacaksın. Her saniye ömrünü kısaltan zamana ve harekete karşın, çarşafları sıvazlayacak ve kurtulduğunu bileceksin.Yaşam çizgisi felç ve çılgınlık arasında uzanıyor ve sen; en büyük güvenceyi, bir daha kıpırdamamayı düşleyeceksin. Kendini hareketsiz, tehlikeden, rastlantıdan, görülmedik kazadan, belirsizlikten korumuş olarak kıpırtısız yatarken düşleyeceksin.Senin hareketsizliğin zamanı durdurmayacak. Zamanı oluşturan ve ölçen sen olsan bile; zaman sensiz de akıp gidecek. Senin kıpırtısızlığını yadsıyan ve seni yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakan zaman; serüven düşkünü... Kendi hızını zamanın hızına göre ayarlayacaksın. Sağ kalmak için, yeryüzünde daha uzun süre kalıyormuş gibi yapmak için yaratacağın zaman; uykunun çeyrek çemberindeki aydınlık ve karanlık değişimlerini algılayabilmek için kapkara kümülüs bulutlarının, şimşeklerin, gökgürültülerinin, sağanaklarının kaçınılmaz gökkuşaklarının tehdit ettiği dingin gürültüleri sürdürmek için; dağdaki hayvanların çiftleşme dönemindeki çığlıklarını duymak, mevsim değişimlerini haykırmak, savaş naraları, ağıtları ve bayram coşkuları için beyninin yaratmak zorunda olduğu zaman kavramı: Kısacası zamanı belirtmek, zamandan söz etmek, başı ve sonu olmadığı için zaman kavramı olmayan bir evrenin olmayan zamanını düşünmek adına oluşturacağın zaman kavramı “Evrenin başlangıcı yoktu, sonu da yok “ ve seni sonsuza bir ölçü getireceğinden ve bir çap pergeli icat edeceğinden hiç de haberi olmayacak.Varolmayan bir zaman icad edecek ve onu ölçeceksin.Bilecek, kavrayacak, yargılayacak, hesaplayacak, düşleyecek, sezeceksin ve sonunda beyninin yarattığından başka gerçek olmadığını düşünme noktasına varacaksın. Düşmanlarının şiddetini ezebilmek için; kendi şiddetini bastırmasını öğreneceksin. İki çubuğu tutuşturuncaya kadar birbirine sürtmesini öğreneceksin. Çünkü seni, kendilerinden ayrı görmeyenler, senin etinle başka hayvanların eti arasında ayrım yapmayan yırtıcı hayvanları korkutabilmek için; mağaranın ağzına yanar bir meşale fırlatman gerekecek.Ve yanan meşaleni, o mağaranın ağzına bir daha fırlatabilmek için bin tapınak kurman,bin yasa yapman, bin kitap yazman, bin tanrıya tapınman, bin resim çizmen, bin makine yapman, bin kent fethetmen, bin atom parçaman gerekecek.Ve düşündüğün için, kafatasının içinde bir sinir yumağı, bilgi algılayabilen ve bu bilgiyi önden arkaya aktarabilen bir örgü sistemi geliştirmiş olduğun için; bütün bunları yapacaksın…Dolaysız algılamaların ve hayati gereksinimlerin sınırlarını aşarak, düşünmekte özgür olacaksın.Dallardan indiğinde on milyon beyin hücren bulunacak. Kafatasının içindeki o elektrik bataryası; esnekliği ile araştırmaya senin meraklarını gidermeye, amaçlar belirlemeye, amaçları gerçekleştirmeye, zorlukları yenmeye, önceden sezmeye, öğrenmeye, unutmaya, anımsamaya hazır olacak ve sen salt varolmanın gereksinmelerinden kurtularak adım adım yükseleceksin. Fiziksel ortamın olumlu ve olumsuz yanlarını kollayarak, elverişli koşullar arayarak, içinden en çoğunu isterken görünürde en azı ölçüt alıp; gerçeği tartarak ama boşuna çabalamanın tekdüzeliğine düşmeden yükseleceksin.Kendini başkalarıyla paylaşılan yaşama uyduracaksın.O yaşamın gereklerine göre; kendini biçimlendireceksin. İstek duyacaksın. İçinden kabaran istekle, isteğini doyuran nesnenin aynı olmasını, aynı noktada bütünleşmesini isteyeceksin. İstek ile istenilenin aralarında boşluk olmaksızın özdeşleşmesini, aynı anda doyuma ulaşmayı düşleyeceksin.Kendini tanıyacaksın.Başkalarını tanıyacaksın ve kendini onlara tanıtacaksın.Ve bu arada seninle isteğin arasına birer engel oldukları için; herkese karşı olduğunu da bileceksin.Seçeceksin. Sağ kalmak için seçim yapacaksın. Sonsuza kadar sıra sıra uzanan aynaların içinde sadece biri, geri dönüşü olmaksızın seni yansıtacak. Ve öteki aynaların tümüne karanlık gölge düşürecek olan aynayı seçeceksin. Seçebilecek sayısız yolları, sayısız seçenekleri yeniden önüne sermesinler diye; öteki aynaları yok edeceksin. Özveride bulunacak, ötekilerden vazgeçip bir tek yol seçeceksin. Bu seçimi yapmakla özveride bulunmuş olacaksın. Çünkü böylece; bir başka yolu seçtiğinde olabileceğin kişi olmaktan uzaklaşacaksın. Ve yollardan birine “evet” demekle, o yolu seçmekle kesip attığın diğer yaşamı senin yerine başkalarının –daha doğrusu birinin- yaşamasını isteyeceksin."Hayır" dediğin, o sayısız çatallı yolları istemediğine karar verdiğin zaman, özgürlüğünü kolladığını sanacaksın. Oysa sana bunu seçtiren kişisel çıkarın, korkun, gururun. O seçimi yaptığın gün aşktan korkacaksın. Ama bu korkuyu atlatacaksın. Gözlerin kapalı yatacaksın.Yine de görmekten, istek duymaktan geri kalmayacaksın. Çünkü istediğini ancak böyle elde edeceksin. Çünkü yaşamınla yazgının aynı olduğu bugün, doyuma ulaşmış istek demektir.

KAYNAK:

Carlos Fuentes, Artemio Cruz'un Ölümü, Can Yay., Çeviren:Seçkin Selvi, sf.195-198.

Kaçan Sevgili Neden Kıymetli?

2010-02-17T03:55:00.000-08:00

'Kaçan kovalanır' prensibi her ne hikmetse her yerde geçerliliğini sürdürüyor. Bir sokakta yürürken durduk yerde kaçar gibi koşmaya başlamanız dahi çevrenizdekilerin dikkatini üstünüze çekip şüphe uyandıracağı için kovalanmanıza sebep olabilir. Ya da siz koştuğunuz için peşinizden koşmaya başlayan bir polis, bir güvenlik görevlisi veya bir köpek, siz kaçtıkça kovalamaya devam edecektir. Eğer kaçmamış olsanız belki de hiçbiri sizi umursamadan peşinizi bırakacaktır. Kısacası "Kaçan kovalanır" mantığı her mekanda geçerliliğini ve etkinliğini koruyor.
İşte seven ile sevilen arasındaki ilişki de buna benziyor. Sevilen kişi kaçtıkça, seven kişi daima kovalayacaktır. Sevilen, sevene teslim olduğu an, ikisi arasındaki bu büyü, büyük ihtimalle bozulacaktır.
Bilim ve Teknik Dergisi aşk üzerine yapılan son araştırmaları sayfalarına taşıdı. Haberde “Erkekler neden aldatır?'', “Kaçan sevgili neden kıymetli olur?'' ve “Kıskançlığın nedeni nedir?'' gibi soruların bilimsel cevapları verildi. "Kaçan sevgili neden kıymetli?" sorusu üzerinde duralım. İşte dergide yer alan soru ve cevabı:
"Kaçan sevgili neden kıymetli?"
"Bir ilişki sona erdiği zaman, terk edilen kişinin vücudunda çeşitli değişiklikler oluyor. Terk edilenin beyni, tehlike durumlarında salgılanan ‘Epinefrin’ hormonunu üretiyor. ‘Epinefrin’ hormonu ise sinir sistemini etkileyerek kişinin terk edene olan tutkusunu artırıyor. Böylece terk edilen, ayrılana daha çok aşık oluyor.
Günlük yaşamda sık sık karşılaştığımız bir durum. Çok sevdigimiz,üzerine titrediğimiz sevgili eğer ki kendisi çekiyor, bize acı çektiriyorsa, ona olan sevgimiz daha da büyüyüp bır takıntı halini bile alabiliyor. Bunun nedenini farklı iki yaklaşımla irdelemek mümkün. İlki, 1960'lı yıllarda Stanley Schacter tarafından ortaya koyulan fızyolojik uyarılmışlık çalışmalarından temel alıyor. Schacter'ın fizyolojik uyarılmışlık yaratan ve stres durumlarıyla ilişkili Epinefrin hormonuyla yaptığı çalışmalarda, bu hormonun enjekte edildiği katılımcılar bır tür korku, kaygı, öfke ve aşk duygularından da beraberinde deneyimliyorlar. Çünkü tüm bu duygular aslında, sözü geçen hormonla tetiklenen sempatik sinir sistemi tepkileriyle yakından bağlantılı. Bu bilgiyle yola çıkan bilim insanları, sonrasında herhangi bir aşk öğesinden bağımsız olarak ortamda varlık sürdüren tehlike durumlarının da, tutku hissini kuvvetlendireceğini ve hissedilen aşkın gücünü arttırabileceğini keşfediyorlar. Yapılan bir çalışmada, kontrol şartları altında bir erkeğin çok da ilgisini çekmeyecek bir karşı cinse, geçilmesi zor bir köprü asılarak ulaşabildiğinde erkeklerce daha çekici olarak yorumlanıyor. Çünkü köprüyü asmak adına bedende salgılanan stres hormonları ve yükselen kaygı durumu, benzer tepkileri varlık gösteren ''aşk'' hislerini de tetikliyor.
Öyleyse, sevdiğimiz bir kişinin bizden kaçması da benzer bir kaygı ve stres durumu yaratıp ona olan tutkumuzu sürekli olarak körüklemeye devam ediyor olabilir. Peki, bu durumda sözünü ettiğimiz kaygı ve stres, kaynağını nereden alıyor? İşte bu soruya, bizi sorumuza çözüm niteliğindeki yaklaşım getiriyor. Psikolojik tüm işleyişlerimizin hayatımızdaki çelişkileri çözmeye ve geleceğimizi tahmin edebilir bir süreğenliğe oturtmaya yönelik çalıştığını biliyoruz. Tüm bu çıkarımların hizmet ettiği amaç ortak: Genellemelere gidilerek yorumlar yapmak, çevreyi anlamak ve geleceğe dair beklentiler oluşturmak. Bu beklentiyi oluşturma eğilimi, benzer şekilde sosyal ilişkilerimizde de yansıyor. İkili ilişkilerde karşımızdaki kişi bize karşı tutarlı değil de günden güne farklı davranıyorsa, bir sonraki gün ondan nasıl bir tepki alacağımızı tahmin edemediğimizden bu durum bizde stres ve kaygı yaratıyor. Dolayısıyla döngünün başına dönüyoruz. Stres ve kaygı, tutkuyu besliyor."

Bilime göre yapılan bu açıklama pozitif bir yorum olduğu için üzerinde fazla durmayacağız ve duygusal olan bu konuya edebiyat camiasından ünlü şair Necip Fazıl Kısakürek'in dizeleriyle biraz açalım.

"Geçti istemem gelmeni
Yokluğunda buldum seni.
Bırak vehmimde gölgeni
Gelme artık neye yarar!"

Evet. Şair, "Yokluğunda buldum seni" diyerek bütün meseleyi tek dizeye müthiş bir ahenkle sığdırmayı başarmış.
"Yokluğunda bulmak..."
Ne garip bir duygu...
Elde etmek istenilen bir şeyin kontrolü ele geçirildiğinde, bir süre sonra eski şehvetiyle görünmediği bir gerçek. Bu yüzden elde edilenin varlığı, yokluğu kadar değer kazanmıyor, kazanamıyor.
Peki aşk bir nesne midir ki "kaç-kovala" prensibiyle şekillensin, daha da kötü değerlensin. Kaçan sevgili karşılık vermedikçe, kovalayan sevgiliyi daha fazla peşinden sürüklemeye devam edecektir. Bilimsel olarak terk edilen kişinin durumu, "Epinefrin" hormonunun sinir sistemini etkileyerek kişinin, terk edene olan tutkusunu arttırdığı ile açıklanıyor. Peki terk eden kişinin kaçma sebebinin - daha doğrusu kovalayanı peşinden sürüklemesinin- bilimsel bir açıklaması var mıdır? Psikolojik olarak sevilen kişi, kendi egosunu tatmin etme derdindedir. Başka bir kurama göre "kıt olan şey değerlidir."

Her şeye rağmen gerçek şudur ki; fazla naz, aşık usandırır!
Meseleyi Platon'un eşsiz ve enfes bir sözüyle bitiriyorum: "Kimseye kendinizi 'sevdirmeye' kalkmayın! Yapılması gereken tek şey, sadece kendinizi 'sevilmeye' bırakmaktır."

Kemal Sunal- Hüsniyeye asılırken- yedi bela husnu
Yükleyen biz1tr. - Daha fazla komik video için tıkla.

harun nash

Paris'te 2 Gün (15-28 Şubat 2008)

2010-02-17T03:31:00.000-08:00

Filmin özgün adı: Two Days in Paris

Yönetmen-Senarist-Müzik-Kurgu: Julie Delpy
Oyuncular: Julie Delpy, Adam Goldberg, Daniel Brühl
Görüntü Yönetmeni: Lubomir Bakchev
Yapımcı: Christophe Mazodier, Thierry Potok
Kostüm Tasarımı: Stéphane Rollot

2007, Fransa yapımı, 96 dakika, Romantik komedi

18 yaşından küçükler izleyemez.

New York’ta yaşayan genç çift Jack ve Marion tatillerini Avrupa’da geçirmeye karar verirler. Son derece romantik Venedik tatilinin ardından ikili Marion’un ailesinin yaşadığı Paris’te 2 gün geçirmeye karar verir. Aşıklar şehri Paris fikri Jack’ı başta heyecanlandırsa da, işler hiç de beklendiği gibi gitmez. Marion’un zamanında şehrin yarısı ile çıkmış olduğunu şaşkınlıkla öğrenen Jack, Fransızların seks konusundaki rahatlığı karşısında da şaşkına döner. Komik olayların birbiri ardına sıralandığı iki günün ardından aşıklar bir yol ayrımına gelirler. [birfilm.com]

Bir kez daha "Cennet Projesi"

2010-02-17T03:12:00.000-08:00

"Eros bilincin içine yayılarak, anımsama tarafından devindirilir; vazgeçme düzenine onunla başkaldırır; belleği zamanın egemen olduğu bir dünyada zamanı yenme çabasında kullanır. Ama zaman gücünü eros üzerinde sürdürdükçe, mutluluk özsel olarak geçmişin bir şeyi olarak kalır... Yitik cennetlerin biricik gerçek cennetler olmasının nedeni, geriye bakıldığında, geçmiş sevincin gerçekte olmuş olduğundan daha güzel görünmesi değil, yalnızca anımsamanın sevinci yitişi üzerine endişe olmaksızın sağlaması ve böylece ona başka türlü olanaksız olan bir sürekliliği vermesidir. Anımsama geçmişi kurtarınca zaman gücünü yitirir."

Herbert Marcuse, Eros ve Uygarlık: Freud Üzerine Felsefi Bir İnceleme, sf.167, İdea Yay., İstanbul 1998.

Bu alıntıyı yapmamın nedeni Parrhesia sive Cassandra yazımla alâkalı olarak (http://jimithekewl.blogspot.com/...plak.html#comments ; ya da #16923871) yapılmış yorumlardan birinde çizilen kötümser tablonun tam da James Hollis'in aktardığı cennet projesine uygun bir geçmiş özlemini anımsatmış olmasıdır. Yitik cennet düşüncesi yani anne karnından çıkış/cennetten düşüş, kendisine bağlı olarak dünyanın sürekli (her defasında) daha kötüye gittiği inancını pekiştirir. Oysa yukarıda bahsettiğim yazıma getirilen yorumlardan birine verdiğim cevapta da geçtiği gibi, dünyanın daha kötüye gittiğini düşünmem gerekiyorsa (anne karnından yani cennetten düştükten sonra bir daha geri dönemediğime ve bedenen de ruhen de çürüme, yaşlanma, tükenme sürecinde olduğuma göre) benim bütün hallerimden sorumlu görünen zamanın bir noktasında dünyanın daha iyi olduğuna da inanmam gerekir. Peki, bu "daha iyi durum", geçmişe doğru gide gide en sonunda nereye varabilir? Bir yere varamıyorsam, geriye doğru yönelmiş ebedî bir gidişi kabullenmişsem, bu durumda çürümemin de ebedî olmasının gerektiğini düşünürdüm. Böyle bir düşünüş, bir "son" olmadığı ve her şeyin ebedî akışın bir parçası olduğu sonucuna varır. Oysa tam ters durumda, her defasında daha fazla kötüleşen bir durumdan mustaripsem, her şeyin kusursuz olduğu bir ilk an'a ihtiyaç duyarım. Çünkü bozulma, kusursuzluktan doğar. Kusursuzluğun olmadığı yerde, zamana ve olan bitene bağlı olarak çürüme de gerçekleşmez. Gerçekleşse bile biz, onu kıyaslayamayacağımız bir ilk durumdan mahrum olduğumuz için, onun farkına varamayız. O hâlde şimdiki durumun geçmişten farklılığının bilinebilmesi için kıyas şart.

İşte cennet projesi burada bir ihtiyaç olarak kendini gösteriyor. Kıyas Tanrı gibi bir şey. O olmadan hiçbir şey olmaz. Bütün belirlenimler, kabuller kıyasa dayanır; durumdaki çürümenin, yozlaşmanın, bozulmanın farkındalığını kıyasa borçluyuz. Seneca, Tanrı için şöyle diyordu bir yerde: "... sine quo nil est, scire non posumus" yani "... kendisi olmadan hiçbir şeyin olmadığı, hiçbir şeyi bilemeyeceğimiz... şey". Kıyas benim için böyle bir şeydir. İşte cennet projesi, çürümenin farkına varılabilmesi için tasarlanmış bir kıyas aracıdır.

Bana kalırsa insan cennetten taşacak yapıda bir oynak zihne sahiptir; cennetin girişinde zihinler torbaya konup, içeri zihinsiz girilecekse; o vakit zaten benim cennet diye bir şeyi düşünmemem gerekir. Çünkü ben, zihnimim. Kafama aldığım darbe bana bütün dünyayı dar edebiliyorsa, beynim işlemediğinde ben ne dış alemin ne de iç alemin farkına varamıyorsam, ben benliğimi yitirdiğimde ben olmaktan çıkıyorsam, o hâlde benim zihnim, beden dışında bile, ben'de kalmak zorundadır. Bende kalmayan zihin ben'siz edemez, ben de onsuz edemem. O hâlde cennet kapısından içeri ben, onunla girmek zorundayım; zorundayım ki, cennet vaadiyle bana sunulanları kavrayabilecek tek yetimin ambalajlandığı zihnim görevini yerine getirebilsin. Zihnim olduğu için, zennet vaadi var. Ben içeri onunla girmek zorundayım. Onunla girdiğim cennete, yine ondaki kendisine kalmış sınırbilmezlik ve hür irade olarak değerlendirilebilecek mekanizmadan ötürü sığmayabilirim. İnsanın cennette, bütün "iyi" vaatleri hak etmiş olduğu için içeri girdiğine göre, en iyi ödülü tercih etme hakkı da vardır.

Zihin, cennetsizliğin cennetini de isteyebilecek gibi durur; her anını bir açık aramayla geçirmemiş olsa bile, cennetin açığını arayabilme ödülüne de kavuşmak isteyebilir. Böyle olunca, cenneti ortadan kaldırma arzusunun kendisi bile bir cennetsel ödül olarak sunulabilir. İçerideyim ve zihnimleyim; o halde zihnim sınırbilmezliğini gösterme hakkına sahiptir. Bütün bu söylediklerimin aksine Dante Cennet'i 16. manzumede, yani merih göğünde "arzuların doğru yoldan şaşmadığı" yer olarak görmüştür. O hâlde cennet, buna göre, açığı düşünülemeyecek olan olmak durumundadır.

Cennet projesinin önemi cehennem ve araf projelerinin öneminden büyüktür. Dante, İlahi Komedya'sında cehenneme ve arafa girişte ilham perilerine seslenmiş ve yardım dilenmişti; oysa cennete girerken bizzat tanrı Apollon'a seslenmişti. Dante şöyle anlatıyor bunu:

"Ey tanrısal kuvvet! Eğer sen cennet ülkesinin beynime işlenmiş olan gölgesini gösterebilmeme yetecek kadar kendini bana verirsen, o zaman benim çok sevdiğin ağacına geldiğimi; mevzuumun ve senin sayende o yapraklardan başıma bir çelenk örmeye layık olduğumu göreceksin."

Beyine işlenmemiş bir projenin geçerliliğinden bahsedilemez.

Not: Bu yazımı ilkin Ekşi için yazmıştım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=16941853

İklim Zirvesi Bugün Başlıyor

2010-02-17T03:07:00.000-08:00

İklim zirvesi bugün başlıyor. Birçok defa yazdığım üzere Kyoto Protokolü, BM toplantıları gibi çözüm girişimlerinin hiç birinin bir sonuç vermeyeceğini düşünüyorum. Günün sonunda Her koyun kendi bacağından asılacak.

Bugday.org adresinden alınan bir yazıyı paylaşmak istedim.

----------------------------------------------------------------------------

Ekoloji Kolektifi, Çiftçi sen, Doğader ve Ekoder tarafından Dünya İklim Pazarına karşı dalgayı birlikte üretmek için yapılan çağrının kısaltılmış metni aşağıdaki gibidir:

--------------------------------------------------------------------------------

“Bugün küresel ısınma olgusunu inkâr etmekten daha vahim olan küresel ısınma sorununu ‘çözüyormuş’ gibi yapmaktır. G20, IMF-DB zirvesi ardından BM çatısı altında yolları ve kapıları halka kapalı bir buluşmayı bu kez de küresel iklim krizini konuşmak için yapıyorlar. Sihir gösterisinin ışıltısından sorumluları göremeyeceğimizi sananlar; kentlerden, tarım politikalarından, savaşlardan, yoksul ülkelerin borçlarının silinmesinden, emekçilerin terlerinin karşılığından, göçlerden, işsizlikten, kamusal sağlık ve eğitim politikalarından söz bile etmeden iklim değişikliğinden yakınanlar, vaat edilen dünyanın parıltısına davet edecekler bizi bir kez daha. Gelin, Dünya İklim Pazarına karşı dalgayı birlikte üretip, yönetelim...
Bizler, küresel ekonomik krizi de kapsayıp aşan büyük dalgayı yani kapitalizmin yarattığı ekolojik krizi sistemin acınası can yeleklerine dolanarak beklemenin bir faydasının olmayacağının farkındayız. İklim değişikliği sorunu “verimlilik ve enerji kaynak çeşitliliği /dönüşümü” ile çözülebilecek tali bir sorun değildir. Kapitalizmin yapısal bir sorunudur. Bu nedenle sadece liberal ekonominin sınırları içinde bir öneriler kümesi ile bu sorun aşılamaz. Gündelik, yaşamsal alışkanlıklarımız, gerçeklik ve beklentilerimiz, tüketim toplumunun her boyutu ile sorgulanması, kapitalist üretim tarzının değiştirilmesi, devrilmesi gerektiği aşikârdır.

Aralık ayının başında BM çatısı altında Kopenhag’da gerçekleşecek 15. Taraflar Konferansı halkları bir gün dönümünün eşiğine, insan ve doğanın geleceğine dair önemli bir karar aşamasına taşıyacak bir süreci başlatacak. Yaşanan krizin faturasını yoksullara ve doğaya kesmeye hazırlanan egemenler çağımızı sürükledikleri felâketin faturasını da kesmek için toplanadursunlar, bizler heyecanlarımızı ateşe verelim, ekolojik krize karşı yeni bir dünya kurmak için yollara düşelim.

Bu çağrı küresel egemenlerin iklim değişikliği senaryosuna karşı büyütülecek bir protestonun çağrısı değildir yalnızca. Bu adalete, eşitliğe, kır ve kent emekçilerine, ezilenlere yani yaşanan krizin tüm mağdurlarına yeni bir dünyanın kurulması için çalışmaya yapılan çağrıdır. Bu çağrı, iklim krizinin salt atmosferik bir değişimin değil, yaşatılan küresel bir yıkımın veçhesi olması nedeniyle enternasyonal bir çağrıdır. Bu çağrı kolektif çalışmanın derin nefeslerini ciğerlerinde hisseden, gücünü emekten, doğadan, tohumdan, topraktan, yaşamdan yana yapanlara yapılan çağrıdır. Aralık ayı boyunca güce güç katacaklara, kor ateşini harlayacaklara çağrıdır. Bu süreçte yeryüzündeki tüm ezilenler egemenlerin politikalarını desteklemek, egemenler arası bir kanada destek olmak ya da hükümet ve çokuluslu şirketleri ikna etmeye yönelik STÖ lobiciliği yapmak için değil iklim krizine karşı kendi çözümlerini seslendirmek için alanlara çıkacak.

Dünya İklim Pazarına karşı dalgayı birlikte üretmek ve yönetmek için bir çağrıdır bu.

Kentleri ve kırı birbirinden kopartarak yaşanmaz kılanlara karşı havayı, suyu, toprağı ve emeği özgürleştirmek için şimdi diptekileri bir araya gelmeye çağırıyoruz. Kendi dayanışma ağlarımızı kurmak, kendimizi besleyebilecek hale gelmemiz bir fantazi değil bir zorunluluktur. Otomobile dayalı tüketime karşı başka bir şehir mümkün demek için, suyu, tohumu ve gıdası ellerinden alınan bir yaşama mahkûm olmadığımızı, kendi enerjimizi yaratabileceğ imizi göstermek için dipten gelen dalgayı örgütlemeye çağırıyoruz. Hes’lere, termik santrallere, nükleer enerjiye mahkûm olmadığımızı haykırmak için; Kentlerimizin eteklerini paketleme endüstrisi haline gelen TOKİ’lerden kurtulabileceğ imizi, yaşamımızı otobanlardan geri talep edip kendi sebzemizi meyvemizi yetiştirebileceğ imizi, yeme, içme, giyinme alışkanlıklarımızı değiştirebileceğ imizi göstermek için bir araya gelmeye çağırıyoruz. Kapitalizmin üretim ve tüketim alışkanlıklarına karşı direnenleri bir araya gelmeye çağırıyoruz. İklim değişikliği sorununu tam da bu hattan inşa edebilmek, gdolara dur demek, yürünecek yolu yaratmak için bir araya gelmeye çağırıyoruz.”

Ekoloji Kolektifi / Çiftçi sen / Doğader / Ekoder
ARALIK 2009

Şeytan Duymadan Önce (25 Nisan-8 Mayıs 2008)

2010-02-17T02:26:00.000-08:00

Filmin özgün adı: Before the Devil Knows You're Dead

Yönetmen: Sidney Lumet
Senaryo: Kelly Masterson
Oyuncular: Philip Seymour Hoffman, Ethan Hawke, Albert Finney, Marisa Tomei
Görüntü Yönetmeni: Ron Fortunato
Müzik: Carter Burwell
Kurgu: Tom Swartwout
Yapımcı: Michael Cerenzie, Belle Avery, Jane Barcley, David Bergstein

2007, ABD yapımı, 117 dakika, dram-gerilim

Hanson ailesi orta halli bir ailedir. Aile babası Charles (Albert Finney), o sabah ehliyet devamlılık sınavına girmek üzere yola koyulur. Bu sırada eşi Nanette’i (Rosemary Haris), uzun zamandır işletmekte oldukları mücevherci dükkanına bırakır ve sınava gider. Diğer yandan yaşlı çiftin üç çocuğu vardır. Andy (Philip Seymour Hoffman) emlak işi ile uğraşmaktadır ve iyi sayılabilecek bir geliri vardır. Hank (Ethan Hawke) ise eşinden boşanmış, tek başına bir apartman dairesinde yaşamaktadır. Bakmakla yükümlü olduğu bir de kızı vardır ve kazancı kendisini mutlu etmemektedir. İki erkek kardeş her zaman buluştukları barda bir araya gelirler ve anne babalarının sahibi olduğu mücevherci dükkanını soymaya karar verirler; sigorta şirketi anne ve babasının zararını karşılayacak ve bu küçük suçun üstü kısa zamanda örtülecektir. Bunun için plan yaparlar. Soygun günü gelip çattığında, olay beklediklerinden farklı şekilde gelişir ve ve iki kardeşin anneleri paniğe kapılan soyguncu tarafından öldürülür. Baba, olayın iç yüzünü araştırırken iki kardeş korkunç bir vicdan azabı ile karşı karşıya kalırlar.

* Tanıtım filmi

* Filmle ilgili olarak Julian Schnabel ile yapılmış söyleşi (İngilizce)

Dhammapada'dan "Binler"

2010-02-17T02:01:00.000-08:00

Buda'nın bilgeliğini içeren Dhammapada'dan bir bölümü İngilizceden çevirdim, blog takipçilerimle paylaşıyorum. Kaynak metin için editio: Man And Spirit: The Speculative Philosophers, ed. S. Commins - R. N. Linscott, Modern Pocket Library, New York 1954, sf.160-161.

BİNLER

Herbiri şuursuz olan binlerce kelimeden oluşmuş bir konuşmadansa, bir kişinin duyunca huzura eriştiği, şuurlu bir kelime daha iyidir.

Herbiri şuursuz olan binlerce kelimeden oluşmuş bir Gatha'dansa (şiir), bir kişinin duyunca huzura eriştiği, şuurlu bir Gatha kelimesi daha iyidir.

Birinin şuursuz kelimelerden oluşmuş yüz Gatha'yı ezbere okumasındansa, bir kişinin duyunca huzura eriştiği, yasanın bir kelimesi daha iyidir.

Bir kişi bir savaşta binlercesini binlerce kez yeniyorsa, bir diğeri de kendini yeniyorsa, bu ikincisi bütün galiplerden daha büyüktür.

Bir kişinin kendini fethi, diğerlerini fethinden daha iyidir; bir tanrı, Gandharva bile, Brahman'la birlikte Mara bile, kendini yenen ve dizginleyerek yaşayan bir kişinin zaferini mağlubiyete çeviremez.
...

Bir kişi yüzlerce yıl boyunca ormanda Agni'ye (ateş) tapıyorsa ve yine o, bir anlığına, ruhu hakikî bilgide temellenmiş başka biri karşısında saygıyla eğiliyorsa; bu boyun eğişi, yüzlerce yıllık kurbanlarından daha iyidir.

Bir kişinin bütün bir yıl boyunca, bu dünyadaki fazileti edinmek adına kurban sunması ve adak adaması, o faziletin çeyreği kadar bile değere lâyık değildir; doğruluk önünde eğilmek daha iyidir.

Yaşlılığı her daim hoş karşılayan ve sık sık ululayan kişi, dört şey kazanır: Yaşam, güzellik, mutluluk ve güç.

Fakat ahlâksız ve dizginlenemez bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, erdemli ve düşünceli kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Ve cahil ve dizginlenemez bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, bilge ve düşünceli kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Ve değersiz ve zayıf bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, kesin bir güce kavuşmuş kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Ve başlangıcı ve sonu görmeyen bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, başlangıcı ve sonu gören kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Ve ölümlülüğünü görmeyen bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, ölümlülüğünü gören kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Ve en yüce yasayı görmeyen bir kişinin yüzlerce yıllık yaşamındansa, en yüce yasayı gören kişinin bir günlük yaşamı daha iyidir.

Çev. C. Cengiz Çevik

13 (2-8 Mart 2007)

2010-02-17T01:26:00.000-08:00

Yönetmen-Senarist: Géla Babluani
Oyuncular: George Babluani, Aurélien Recoing, Philippe Passon
Görüntü yönetmeni: Tariel Meliava
Yapımcılar: Géla Babluani, Jean-Baptiste Legrand, Fanny Saadi

2005, Fransa, 86 dakika

2006 Venedik Film Festivali En İyi İlk Film Ödülü
2006 Sundance Film Festivali Jüri Büyük Ödülü

Sebastian kendi halinde, Fransa'ya göç etmiş Gürcü bir aileden gelen bir gençtir. Arasıra bulduğu ufak tefek işlerden para kazanmaktadır. Çatısını onardığı evin sahibinin ölümüyle parasını alamayacağını öğrenir ve evde tanık olduğu konuşmalardan önemli olduğunu anladığı bir zarfı da alarak evden ayrılır. Sebastian zarftaki yönergeleri izleyerek ne olduğu hakkında en ufak bir fikri olmadığı küçük bir serüven yaşayabileceğini düşünmektedir. Sonunda kazanacağı bir şey çıkmaması durumunda bile yaptığı yolculuk yanına kâr kalacaktır. Ancak önüne çıkansa hiç hayal bile edemeyeceği derecede tüyler ürpertici bir yerdir. "Küçük" insanların yaşamları, yitirmeyi göze alabilecekleri ve alamayacakları üzerine vurucu ve sıradışı bir film. Filmde toplumsal çöküntü zamanlarında insanların yaşamı anlamlandırmaları ya da anlamlandıramamaları, yaşamakla yaşamamanın önem çizgisinin belirsizleştiği noktayı görmek heyecan verici.

[birfilm.com]

GDO'lu Diyet Tarifleri

2010-02-17T01:19:00.000-08:00

Yılmaz Özdil'in bugünkü yazısını okumanızı tavsiye ederim.

Alternatif Yaşam Planlamasında kendi başıma nasıl yapıldığını öğrenmek ve kaydını tutmak için denediğim pekmez, sirke (özellikle sirke), salça, kompost, şeker, konserve, sebze/meyve kurutması gibi birçok ürün için "Aman, ne uğraşıyorsun kaç liralık malzeme ki git marketten al" sıklıkla duyduğum bir cümledir.

Etiket fiyatı üzerinden yargıya varıyoruz.
- Bir kutu biber salçası kaç lira?
- Üç lira. (Etiket Fiyatı)
Geçen sene salça yapmış ve nasıl yaptığımızı yazımızda anlatmıştık. Kim uğraşacak birberleri tek tek yıkamakla, tohumlarından ayırmakla, biraz kurutmak için naylona sermekle, makinada çekip, tepsilere koymakla...
Peki ya etiket fiyatına yansımayan görünmez kalemler? Kutu salça yapılan biber üretilirken kullanılan ilaçlarla suya, toprağa ne kadar zarar verildi? Kullanılan tohum GDO lu bir tohum muydu? Hazır salçayı yiyerek ne kadar antibiyotiğe direniş edindik? GDO ya bağlı hangi hastalıkları yaşayacağız? Salçanın raf ömrünü uzatmak için hangi kimyasal koruyucal eklendi?
Evet, ben salçayı pazardan aldığım biberler ile yaptım ve yukarıdaki soruların bir çoğu benim için de geçerli. Cevap basit: ŞİMDİLİK dışarıdan aldığım biberler ile yaptım.

Yılmaz Özdil'in yazısında belirttiği ayran yapması bile bilmeyen "iyi" eğitimli kız çocukları, alternatif eğitimi sorgulamamızı gerektirmez mi?

Yanlışlama

2010-02-17T00:55:00.000-08:00

Yakınları tarafından "çok lanet bi adam, yüzü gülmez, elektrik süpürgesi ve matkap sesine dayanamaz, 'bir pazarım var kadın, sen benim gazete okumama karışamazsın' gibi laflar ederek hır çıkarır" diye tanıtılan Karl Popper'ın "yanlışlamak" kaygısı bilgi arama telaşının asla ama asla bitmemesi gerektiğine dair duyduğu "inanç"tan kaynaklanır. Bunu kendisi şu sözlerle dile getirmiştir:

"Gerçeği aramak bir çeşit dindir ve bunun aynı zamanda etik bir inanç olduğunu düşünüyorum." [J. Horgan, Bilimin Sonu, sf.64]

Ayrıca yine Popper'ın, bilimin evrendeki bütün sırları açığa çıkaramayacağına dair inancı da [a.g.e., sf.65], bilimsel yönteminin bütünlüğünde daimî bir yanlışlama telaşını gerektirmiştir. Bu, bir nevi bilimin vazgeçilmezi olan aşama aşama bilgi edinme sürecinde her daim doğrudan ziyade yanlışa bakma tedirginliğini, tereddütünü doğurmuştur. Elde edilen bilginin, kesin yasalar ve krıterler önünde henüz yetkin olmadığını düşünen bilim adamı, onun hangi krıter eleğinden geçememe olanağının bulunduğuna bakar. Böylece ucu paranoyaya dayanan bir "arayış" süreci, daimî olarak yapılan işin, çalışmanın özünü oluşturmuş olur.

Klâsik örnek ise şudur: "Not all swans are white" Burada "doğrulamak" değil, "yanlışlamak" ön plana alınır; zira burada bilimsel yasaların, kanıtlanamaz dahi olsalar, test edilebileceklerine dair bir kabul bizi yönlendirir (B. Magee, Popper, p.22-23, William Collins Sons & co. ltd., 1975). Bana kalırsa Karl Popper'ı bilim tarihinde asıl önemli kılan da; Aristoteles'ten itibaren doğa araştırmalarında düzenli bir şekilde kapsama alanını genişleten empirik kaygıları bu yüzyılda da -teorileriyle- canlı tutabilmiş olmasıdır. "Yanlışlamak" eylemi hayatımızın herhangi bir anında, uyanık kalışımızın nedeni olarak görülebilir. Ben hayatıma girmiş bütün kuğuların beyaz olmadığını doğrulamadan, yanlışlayarak öğrenebilmeliyim. Ben "yanlışlamak" eylemini hayat karşısındaki gardımızı alışlarımızdan biri olarak görüyorum; çünkü biliyorum ki, bana ilişkin veya çevreme ilişkin problemleri tümden / bilim gibi çözebilmem mümkün değil. Anlam veremediğim, kimi zaman neden öyle yaptığımı bilsem bile yine de anlam veremediğim durumlarla karşılaştığımda kanıtlama yolunu yeğ tutmadan kontrol etme yoluna düşürülebilirim. Gerçekten pasif kaldığımız, içine atıldığımız kimi durumlarda erken kontrol sistemi hayatımızı kurtarabilir. Bizi dinç tutan da bu yanlışlama çabası olsa gerek; çünkü topyekûn bir anlam yükleyebilme başarısını gösterebileceğimi sanmıyorum.

Kontrol sonucunda içine düştüğüm durumdaki ya da bendeki güdüklüğün farkına varınca, bütün kuğuların beyaz olmamasının suçunu başkasına atmam, soruyu ya da önermeyi değiştiririm yoluma devam ederim. ama yetmiyor tabi, madem Poppercı başladım onun gibi devam etmeliyim: Kuğu sandığımın kuğu bile olmadığını bilmişsem (anlamaya gerek yok) o halde neden bunu böyle bildiğimi de kendi içinde yanlışlamaya kalkışırım. Bıçağın ucu metodolojiye dayandığında, bu sefer ben sonsuz kere sonsuz bir sorgu mekanizmasının ortasında elimde kılıç, öylece kalıveririm. Thomas Samuel Kuhn gelenekle çakı dövüştürmüş paradigma kavgasına; aynı "metot" telaşını hayatımızın herhangi bir anında da yüklenebiliriz, işte söylemeye çalıştığım bu. Evvelce kuğu sandığım ama hiç de kuğu olmayan o şeye yönelen ben, bunu nasıl yaptım? Başka kuğu gibi görünenler üzerinde yapacağım denemeler beni, kendi yöntemim üzerinden bana anlatacaktır.

Popper "yanlışlama"nın mümkün olmadığını bu yüzden psikanalizin bir bilim olmadığını söylerken, ilk başta yola dogmaya karşı olduğu için çıktığını unutmuş gibidir. Ben de ilkin kuğuda ne aradığımı unutarak, onu mevcut durumun test edebilme imkânıyla harcamaya çalışıyorum. Yanlışlamanın kendisi de yanlışlanarak doğrulanabilir.

Her kuğu beyazdır.

Not: Bu yazıyı ilkin Ekşi Sözlük için yazdım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=yanl%C4%B1%C5%9Flamak%2F%40jimi+the+kewl

Bu da bonus:

Kadının Ataerkil Zihniyeti İçselleştirmesi ( III )

2010-02-17T00:43:00.000-08:00

Fransız züppelerden çıkıyor genelde bu tarz uyumsuzluklar. Nihat Genç gibi konuya girmiş olmamın nedeni canıma tak etmiş olmasıdır; nerede çok konuşup, az düşünce aktaran varsa Fransız çıkıyor. Nihat Genç'e sorsanız der ki, 'Eşcinsel hakları, kadın hakları, feminizm, çevre hakları, hayvan hakları vb. batı hastalıkları, bizim gibi doğulu toplumları sömüren batılı zihinler tarafından bizim uyutulmamızda kullanılıyor; kadının kocasını Abu Ghraib'e götürüp işkenceyle öldürüyorsunuz, sonra aynı kadına, onunla dalga geçercesine batıdaki kadın haklarını satmaya kalkıyorsunuz, iş mi şimdi bu?' (bu akşam tvde bir yerde bu minvalde bir şeyler dedi) haklılık yanı (yüzde 3,3) var ama haksızlık yanı da (yüzde 96,7).

Böyle bir yaklaşımda sanki bütün bu hak arayışları bir zihnin sömürgen karakterinden çıkmış gibi düşünülmüş oluyor; dahası bu zihin sömürünün allahını bu tarafa doğru yöneltmiş oluyor. Ben böyle bir şey görmedim, varsa da yüzde 3,3'lük soysuzluğa giriyor olsa gerek (bkz. Amerikalıların ıraklı kadınlara vibratör yollaması). Gerisi (yüzde 96,7) ise tümüyle batılının yine kendisine çıkardığı meşgaleden ibaret. aslına bakarsanız, hakikat tek bile değildi, belki de hiç yoktu, cahiller onu çoğaltmadı, var etti. O denli yani "yok yere" batılı kendine dert icat ediyor.

Bırak kadın ataerkil zihniyeti içselleştirmiş olsun, nasılsa içselleşmiş olan ile içselleştirilmiş olan arasında bir uyum olduğu tespiti yapılagelmiş, ne diye sorgularsın ki? Ama sorguluyor işte. Zaten felsefe-bilim geleneğinin karakteristiğinde olması gereken de bu, dert çıkarmaca, sorun icat etmece, yok yere yaraları kaşımaca, kanatmaca! Aksi hâlde bu kadar üniversite, bu kadar akademisyen, bu kadar düşün adamı, bu kadar kitap, bu kadar yayın, bu kadar öğrenci, bu kadar araştırmacı ne iş görecek? Olmaz. İçselleşmiş olan ile içselleştiren arasındaki sıkıntısızlığı sıkıntı olarak görüp, deşmek sorgulayıcı zihnin şanındandır.

Bu şana yakışır bir tavır içinde olan bir zihin de Fransız Michele le Doeuff. Kendisiyle ilkin Francis Bacon mevzuunda, aynı arsada top koşturmak zorunda kaldım. Yine hiç gereği yokmuş gibi dururken, Fransa'da İngiliz Renaissance'sına ilişkin yayının az olduğu bir ortamda, Hegel'ciler Kant'çıları, Kant'çılar da Hume'cuları küçümserken İngiliz filozoflar hepten yerle yeksan olmuş. Bacon'ın hiçbir kitabı bulunamazken, Bacon neredeyse hiç bilinmezken, akademik çevrelerde Essays'ten başka eseri okunmazken, bu hanımefendi tutmuş New Atlantis'i yorumlu bir çeviriyle sunmuş. Bir de üstüne bir röportajında "Kendimi daha ziyade bağımsız bir zihne sahip biri olarak betimleyebilir miyim? Bağımsız bir zihnim olsa da olmasa da, benim ussallık kavramım herhangi bir tahakküme tapınmayı kesinlikle barındırmıyor." demiş. Böylesine mücadeleci bir zihnin sadece avamın değil, akademinin ve düşün aleminin dilinde de ataerkil zihniyetin tahakkümü altında ezilen kadının sakıncalı piyade minvalindeki durumuna el atmaması düşünebilir miydi? Asla!

Hem de bu el atışına zemin olan da evvelki Bacon çalışmaları olunca, Le Doeuff tam anlamıyla bomboş bir saha bulup koşturmuş. Gerçekten de evvelce hiç kimsenin eğilmediği, yukarıdaki söylemime yedirip söylemem gerekirse, kanamayan yarayı kanatırcasına ya da tende bilerek, isteyerek kanırta kanırta yara oluştururcasına bir saha bulmuş. Detayları aşağıdaki paragrafta bulacaksınız, sonra 'paragraflar tuğlalaşmış yine' diye şikâyet mesajları yığılıyor posta kutuma.

Buna göre Bacon doğanın bir kadın olduğunu, yanlış bilgi (bilgi kirliliği/@jimi the kewl) onunla sanki bir fahişeymiş gibi pazarlık ederken doğru bilginin ona uygun bir şekilde yasal eşi gibi davrandığını söylemektedir. Bu da iki bilgi türü arasındaki ayrımı göstermek için ortaya konmuş bir imgedir. Le Doeuff'un yorumuna göre, bu imgeyle birlikte aktarılan düşünce şudur: Bilim-adamı erkektir ve bir kadına lâyıkı ile davranması aslında onun aracılığıyla baba olmak istemesidir. Düşün-kadınımız Le Doeuff, Raoul Mortley'e vermiş olduğu röportajda bu durumu şöyle açımlıyor:

"...Benim çalışmam felsefi eserlerde bulabileceğiniz imgeler birikimi -bunlar her neye göndermede bulunuyorsa: Böcekler, saatler, kadınlar, adalar gibi- hakkındadır. Bunların felsefî girişimlerde ne rol oynadıklarını göstermeyi deniyorum. Fakat açıktır ki kadın figürü üstüne çalıştığımda, düşsel adalar üstüne çalışmamdan daha önemli bir şey tehlike altında kalmaktadır. Bunun nedeni, ilkin bir filozof adalar üzerine ne yazarsa yazsın, bunun adalara hiçbir zaman zararı dokunmaz. Kadınlar hakkında söyledikleri ise genellikle hakarettir. Böyle sonuçları vardır. İkinci olarak bunun nedeni, sıradan bir okuyucu, bir filozofun böceklere dair yazdıklarının doğru bir betimleme olmayabileceğini açıklamaya hazırken, kadınlara dair söylenen herhangi bir şey ya da her şey eleştirel düşünülmeksizin kabul edilmektedir...

Geçenlerde çevrenin korunmasıyla ilgilenen insanların huzurunda bacon hakkında yazdığım yazıyı okudum ve arılar, karıncalar, örümcekler, fahişeler, eşlerden bahsettim. Ulusal parklarımızdan sorumlu bir bey tartışma esnasında şunları söyleyerek itiraz etti: 'Fakat karıncalar böyle hiç değildir. Bazıları sadece toplamaz, bahçıvanlık da eder. Filozoflar ne konuştuklarını bilmiyorlar...' Fakat hiç kimse kalkıp da şöyle konuşmadı: 'Fakat kadınlar da hiç böyle değildir. Bazıları ne fahişe ne de eştir ve birçok eşe de edepli davranılmamaktadır.' Ben de böceklerin kadınlara nazaran felsefî suistimale karşı daha çok korundukları sonucuna vardım."
(Fransız Düşünürleriyle Söyleşiler, sf.125, İmge Kitabevi, 2000)

Ataerkil zihniyetin, kadın üzerindeki tahakkümüne ilişkin emarelere felsefe metinlerinden hareketle edinilen imgelerde de rastlamak aslında şaşırtıcı değil. Platon'dan günümüze (aslında evveli de var, ancak Platon'un Devlet'indeki kadın imgesi öylesine belirgin bir örnektir ki, bu konuda konuşmaya başlayanlar genelde Platon'u başlangıç noktası kabul ederler), felsefe ekollerinin çoğu kadını ezen bir ideal dünya tasarlar. Bunun nedeni de büyük olasılıkla, Luce Irigaray'ın isyan etmekte haklı olduğu gibi, mevcut dilin ataerkil menşeili olmasıdır. Zira dili besleyen veya bizzat dilin beslediği ideal alem tasarımları, felsefî olsun, dinî olsun ve hatta, biraz garip gelebilir ama, bilimsel olsun, hep erkek egemen olmak durumunda kalmıştır. Bunda baş sorumlu olanlar, ataerkil düzene seslenen imgelerin sürekliliğini sağlamış oldukları için Bacon veya başka bir filozof ya da hıristiyanlığın bir temsilcisi değildir. Onlar da tıpkı, Luce Irigaray veya başka bir aktivist gibi, ortama doğmuşlar ve ortamın diline göre kendi imgelerini oluşturmak durumunda kalmışlardır.

Meseleyi sadece bir dil problemi olarak görüyormuş gibi görünmem de aldatmasın; meseleyi tetikleyen olduğu kadar bizzat meseleden tetiklenen de dilin kendisi. Karşılıklı olarak emme basma mekanizmasının işlediğini düşünebiliriz; mevcut düşünce ekolleri; dinî, siyasî, sosyo-kültürel sistemler böyle bir dille şekillendiği gibi, her defasında böyle bir dili oluşturmak durumunda kalıyor. Evvelce Latinceden bunun örneklerini ya da Irigaray'in Fransızcadan verdiği örnekleri sunmuştum; onlar içinden çoğul artikeller veyahut isimlerdeki cinslerle ilgili olanları düşününüz: 10 kişilik erkek grubu çoğul-eril; 10 kişilik kadın grubu çoğul-dişil; 9 erkek + 1 kadından oluşan 10 kişilik karma grup çoğul-eril iken 9 kadın + 1 erkekten oluşan 10 kişilik karma grup da çoğul-erildir (düz mantığa göre çoğul-dişil olması gerekirken). Bu dinin veyahut seküler yasaların miras haklarına da yansır, kadının sosyal statüsüne de. şimdi karar veriniz, dil mi statüyü belirliyor; yoksa statü mü dili? Bu tam anlamıyla girift bir problem olup, "yumağı çözdüm" diyene simitçiden simit ısmarlanıyormuş.

Dahası bunun aslında bir oyun gibi bir şey olduğunu ve en azılı feministlerin de, aslında bu oyunun kurgucularının diline uygun olarak yaratılmış oyuncular olduğunu dile getirmeye çalışmıştım evvelce. Sneja Marina Gunew'in o doyurucu kitabında bir yerde (Feminist Knowledge: Critique and Construct, p.25, Routledge, 1990) buna değiniliyor. Kabaca deniyor ki, "hadi kadına 'kötü' (evil) demeyelim de, 'iyi' (good) diyelim; yahu ona yönelen, onu adlandıran yine biz olduğumuza göre onu daimî olarak 'öteki' (other) kabul etmiş olmuyor muyuz?"

Tam anlamıyla benim evvelce anlatmaya çalıştığım oyun kurgusunun "bir nevi" (quasi) foyasını ortaya çıkaran bir soru bu. Sanki dile kim hâkimse, o daimî olarak egemenmiş gibi bir hava estirilmiş oluyor. Buna göre o dille size hangi rolün biçildiğinin hiçbir önemi yok; size "tanrı(ça)" deseler, sizi tabu kılıp bir idolün temsiliymişsiniz gibi muamele de bulunsalar; yine de dilin yaratıcıları, nesnenin konumunu, mahiyetini belirleyenler olarak sizden üstün olacaklar ve imgenin efendileri olarak, tıpkı cennet bahçesinde kendisi dışındaki şeylerin adını koyma hakkına sahip olan adem gibi, tanrıya yakışır bir eylem içinde olacaklar. Peki, siz ne olacaksınız? Bu oyunun tanrıçası. Bundan memnunsanız, diyecek bir şey yok.

Fazlasıyla soyut bir dil kullandığımın farkındayım, ancak "ataerkil zihniyet" derken de aslında elle tutulur bir düşman belleyemediğimiz için, böyle bir dile muhtacız. Yoksa kadınların aktif siyasetteki konumlarını belirleyen kotalar, pozitif ayrımcılık gibi kimi konular gündelik yaşamdaki, kadınların kimi sıkıntılarını giderebilir. Ancak büyük resmi görmedikçe, kümenin sınırlarını genişletmedikçe bir sonraki kuşağa ancak çözülmüş gündelik problemler miras bırakabiliriz. Ha deyince de medeniyetin dilini değiştirmek mümkün değil; ancak bu yumağın bir ucunu bile bulamadan içinde cebelleşip durmak, patenti bana ait olan tasmalı erk paradoksunun şanından gelir. En azından ben söyleyeceğimi söylüyorum, der çıkarım işin içinden. Gerisini de başkaları düşünsün.

7 Mayıs 2009 Navisalvia Toplantısı

2010-02-17T00:35:00.000-08:00

Latincede consensus "ortak duygu" anlamında. Haliyle ondan "karşılıklı hislenme"yi çıkarmak durumundayız; en kısa haliyle "ben hisleniyorsam, sen de hislen" mânası hâkim. Hislenmeyenler kapıdan geçemiyor; kapıdan geçemeyenler hislenemiyor. Örneğin ben kendime bakıyorum; lanet bir consensus özürlülüğüne hapsolmuş gibiyim. Ne biriyle baş başa verip çalışabilirim ne de aynı duyguyla sevişebilir ya da konuşabilirim. Başka dünyalarda yaşıyor oluşumuzun bile en son farkına varan ben olurum. Çünkü consensus yani ortak duygu paylaşımı için ya anlamsızca erken ya da fazlasıyla geç davranırım. Bazen kendimle bile ortak duyguyu paylaşmam. Paylaşamam değil paylaşmam; çünkü ben, ben'imle bile iyi geçinmek için adım atmıyor. Buna ben bile karışamıyorum. Bu yüzden o kadar yabancıyım ki ortak duygu şeyine, o kadar olur. Aynı hızda seyretmediğimden ya da anlamsız yan yollara sapıp boktan dehlizlere düşmemize bile neden olduğumdan kırdıklarım kırmadıklarımdan daha fazla bile olabilir. Cansız bedenimi yaşadıklarımızın kattığı ruhla besleyip tazeledikten sonra "We have to go back kate" diyebilecek kadar yüzsüz olmadım (olamadım değil); öyle olabilseydim bunu bile itiraf edemezdim, sanıyorum. Hepsi üzerimdeki bu lanet "consensus laneti"nden kaynaklanıyor. Oysa bu seneki yani 7 Mayıs 2009 Navisalvia Toplantısı, ancak içinde olanların anlayabileceği bir consensus girişimine sahne oldu ve galiba ben de bunun bir parçası olmak zorunda kaldım.

Bir şeyin parçasıysanız, o şey de sizin parçanızdır: Kendinizi ait hissettiğiniz yeri ya da size ait olduğunu hissettiğiniz yeri idealize edersiniz; böylelikle idealinizle bütünleşerek sonunda hiçbir şeyi idealize etmemiş olursunuz. İşte ben idealimdeki kaynaşmanın bir parçası olmakla birlikte, sanki bir şeyleri yok ettim gibi. Klasik filoloji camiasıyla ucu consensus'a varan karşılıklı hissediş içine girdiğimden ötürü Ankara Üniversitesi Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı ile Yunan Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı'nın kimi kıymetli hocalarının ve harikulade tatlılıktaki öğrencilerinin uzun yolları gözlerinde büyütmeyip İstanbul Üniversitesi, Klasik Filoloji koridoruna "Navisalvia" teşrifini anlamlı buldum. Tümüyle bencilce de olabilir bu: #13791740 Yok yok aynı dile farklı şehirlerden kulak kabartan insanların bir araya geldiğinde ortaya çıkardığı elektriklenme bu. Evet ta kendisi. Kendimi saatlerce Demir Bükey'le İyi Sürüşler programını izlemiş gibi hissediyorum.

Peki, nasıl bir anlam bu? Bana kalırsa Latincedeki ars'a ve yükseklerdeki arş'a değen bir anlam. Filoloji anlamının da kendisini aşan bir anlam; Bülent Tanör hocanın deyimiyle "kurtuluş sonrası kuruluş"un bir parçası olarak dil devrimine değen bir anlam. İnsanların ayakları yere basacak ki, sonra yeniden zıplayabilsinler; "Filolojik eğitimin amacı, gençlerin ruhunu gerçek olanla ilişkili hale getirmektir" diyor Suat Sinanoğlu; "gerçek olanla ilişkili hale gelme" statüsüne erebilmek için esas merdivenlerden geçmek gerekiyor: insanın esası da dildir; o halde dilden geçmek ve en nihayetinde ondan taşıp bizzat dilin kendisi olmak gerekiyor. çoğaldıkça çoğalmak, anlamlandıkça anlamlanmak gerekiyor; bunun için geçerli koşul ise en az iki kişinin ortak paylaşımı: yani bir nevi consensus'u. Biri anlatacak, diğeri dinleyecek. İnsanın kendi başına anlatıp dinlediklerini kimse dil aktivitesi olarak görmüyor; dil, dillendikçe dil oluyor. Navisalvia ruhunun da esas meyvesi bu; kafada köpekler havlayana, kediler alerji yapana kadar konuşmak. Konuşuldukça paylaşım artıyor. Dedim ya, "en az iki kişi" diye; "en az iki üniversiteden klasik filologlar" bir araya geldiğinde paylaşım daha anlamlı hale geliyormuş, bunu anlamak 7 Mayıs 2009 Navisalvia Toplantısı'na kısmet oldu. Başta toplantının açılış konuşmasını yapan Prof. Dr. Filiz Öktem olmak üzere tüm gelenleri, contemptus mundi'ye inat consensus mundi ruhlarından ötürü alınlarından öpmek isterim.

Seneye Navisalvia'da görüşür müyüz bilmiyorum. Benim bir consensus hesabı ödemem gerekiyor sanırım; birazdan hafızamı resetleyeceğim.

Not: Bu yazıyı evvela Ekşi Sözlük için yazdım:
http://sozluk.sourtimes.org/

A. Kamm - The Romans: An Introduction

2010-02-16T23:06:00.000-08:00

Product Details

Paperback: 241 pages
Publisher: Routledge; 2 edition (June 24, 2008)
Language: English
ISBN-10: 0415458250
ISBN-13: 978-0415458252
Product Dimensions: 9.1 x 6.1 x 0.6 inches

Download:
http://rapidshare.com/files/207558813/Romans.pdf

Placebo

2010-02-16T22:36:00.000-08:00

"...Rex, cum praesidet ipse in consilio caveat ne sententiam suam citius quam par est declaret; hoc si fecerit, consiliarii se ad nutum ejus applicabunt; et loco consilii liberi canticum ei occinent: ‘placebo.’"
*
"Kral, danışma kuruluna başkanlık ederken yandaş olduğu tarafı açıkça belli etmekten kaçınmalıdır; bunu yapmazsa, danışmanlar onun fikirlerine ayak uyduracağından en sonunda öğüt verecekleri yerde, hep birlikte kendilerini “placebo” nağmesi okurken bulurlar."
Francis Bacon, Sermones Fideles sive Interiora Rerum, XX. De Consilio

Nedir bu placebo? Yukarıdaki metinden anlaşıldığı kadarıyla "işe yaramayan" bir şey olmalı. Artık yeteri kadar entiriyle de aktarmaya çalıştığım gibi, Bacon için işe yaramazlık dehşet ürkütücülük demektir. İçeriğe göre konuşalım; bir kral, niçin etrafında danışma kurulu toplar? Cevap: öğüt çıkarabilmek için. Peki, kral bu danışma kurulunda tartışmaya açılan konuda tarafını belli ederse ne olur? Cevap: Diğer danışmanlar da kralın eğildiği yöne kayar; bu durumda "danışma"nın özerkliği, işe yararlılığı ortadan kalkmış olur. O halde Bacon'ın ironisini iyi anlamaya çalışalım; durum öyle bir noktaya gelir ki, artık danışmanlar "placebo" nağmesi okumuş gibi olurlar.

Sözlüğe baktığımızda placebo için kabaca iki mana görüyoruz: 1. İlaç niyetine verilen, aslında hiçbir fonksiyonu olmayan madde. 2. Cenaze için yapılan akşam duasının açılış bölümü.

Rahatlıkla anlaşılabileceği gibi, burada fonksiyonsuzluk ortak payda; ölen için okunan hymn, okunduğuna göre mutlaka anlamlıdır ancak en nihayetinde ölen için okunmaktadır. O halde "placebo" dendiğinde ilk akla gelmesi gereken "fonksiyonsuzluk" olmalıdır.

Araştırmamızı biraz derinleştirdiğimizde "placebo" kelimesinin 18. yy.'da sahte ilaçlar için kullanıldığını görüyoruz [M. Velmans, The Science of Consciousness: Psychological, Neuropsychological, And Clinical Reviews, (P. D. Wall, "The Placebo Effect"), p.162, Routledge, 1996]. Kelime Latincedeki placeo, -ere fiiline (placeo, cui ve citus, citum) dayanıyor: "Memnun etmek", "hoşnut kılmak", "tatmin etmek" manalarına sahip. Placebo, bu fiilin gelecek zaman (futurum simplex), birinci tekil kişisi oluyor; manası da haliyle "memnun edeceğim", "tatmin edeceğim" oluyor. Hal böyle olunca P. D. Wall'ın aynı yerde bildirdiği gibi "placebo" değil de "placebit" olarak kullanılması gerekir gibi görünüyor, yani "(ilaç) memnun edecek" (gelecek zaman, üçüncü tekil kişi) gibi. Yine aynı yazarın dediği gibi ifade, Vetus Testamentum, Liber Psalmorum 116.9'u andırıyor: "Ambulabo coram domino in regione vivorum" ("Yaşayanların diyarında, Rab'bin huzurunda yürüyeceğim."). Diyeceksiniz ki, "placebo" bunun neresinde, nasıl bir andırma var burada? İfadede geçen "ambulabo" "yürüyeceğim" manasındadır; bazı Vetus Testamentum'larda bu fiil "placebo" şeklinde geçiyor. Aynı yazarın aynı yerde bildirdiğine göre, ölüler için okunan akşam dualarının giriş kısmı oluyor placebo, yukarıda da dediğim gibi. Bir nevi "hocus pokus" gibi (ki bu da Latincedeki "hoc est corpus" yapısından gelir; manası da şudur: "bu [İsa'ya ait olan] bedendir").

Geoffrey Chaucer'de geçtiğine göre ("flatterers are the devil's chatterlaines for ever singing placebo...") placebo, şeytanın şarlatanlarının şakıdığı şey oluyor (a.g.e., 1996).

Ekşi'de writer'ın verdiği bkz. dikkat çekici: #9792967. Tıpta placebo effect diye bir nane var; kısaca aktarmam gerekirse, üç unsurdan oluşuyor: 1. Müşterinin (hastanın) inancı; 2. Klinikçinin inancı; 3. Hasta-klinikçi ilişkisi [Edward G. Conture - Richard Frederick Curlee, Stuttering and Related Disorders of Fluency, p.282, Thieme, 2007]. Biraz yorumlayayım; doğru olsun veya olmasın, umduğunu alarak mutlu olma sanatı: Placebo!

Placebo'lar şeker hapları, tuzlu solüsyonlar ya da nişastalı haplar olabilirmiş [Robert Todd Carroll, The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions, p.291, John Wiley and Sons, 2003]. "Bende mutlaka bir şey var" diyorsunuz ve size, örneğin, draje veriyorlar, iyileştiğinizi hissediyorsunuz. Bu aslında sizin başından beri "evvela hastalanmak daha sonra da iyileşmek" istediğinizi gösteriyor. Bir nevi hastalık hastalarının sine qua non başlangıçları ve sonları gibi.

Hatta psikolog Irving Kirsch'e göre prozac ve benzeri haplar bile aslında placebo'nun insanlar üzerindeki yanıltıcı etkisiyle "iyileştirici" niteliktedir [R. T. Carroll, a.g.e., p291]. Yani, örneğin kendinizi iyi hissetmediğiniz an aldığınız prozac'ı, başından beri almak istiyordunuz zaten. Prozac sizi iyi etti, çünkü siz böyle olmasını istediniz.

Placebo etkisine dair türlü testler yapılmış; kimi hastalara etkisi gerçek olan haplar kimilerine de placebo'lar verilmiş, ancak hastalar hangisinin gerçek hangisinin placebo olduğunu bilmiyormuş. Bu teste "Blind Test" denmiş; daha fenası, bu testi yapan doktorlar da hangi hastalara gerçek hangi hastalara placebo verdiklerini bilmiyormuş; bu sefer testin en büyük kümede adı: "Double Blind Test" oluvermiş [Fritz Spiegl, Fritz Spiegl's Sick Notes: An Alphabetical Browsing-book of Medical Derivations, Abbreviations, Mnemonics, and Slang for the Amusement and Edification of Medics, Nurses, Patients, and Hypochondriacs, p.123, Taylor & Francis, 1996]. Peki niye böyle bir şey yapmışlar? Yukarıda söylediğim üç unsuru anımsayın. Placebo sadece hastaların değil hastaya bakan doktorların da kapsama alanında gezinir; hatta bu da yetmez, doktor-hasta ilişkisinin kendisi de bu lanet placebo'nun can damarını teşkil eder.

Okunuşu da "plakebo" şeklinde olacak, onu da belirteyim gider-ayak.

Not: Bu yazımı evvela Ekşi'de yayınladım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=15597501

Bornova Bornova (11-17 Aralık 2009)

2010-02-16T21:42:00.000-08:00

Yönetmen-Senarist ve Yapımcı: İnan Temelkuran
Oyuncular: Öner Erkan, Kadir Çermik, Damla Sönmez, Erkan Bektaş, Öner Ateş, Murat Kılıç, Selen Uçer, Hasan Şahintürk, Mustafa Kırantepe, Ceren Demirel
Müzik: Ferit Özgüner, Harun İyicil
Sanat Yönetmeni: Natali Yeres

2009, Türkiye yapımı, 92 dakika

2009 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Film Ödülü
2009 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
2009 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Kurgu Ödülü
2009 Antalya Altın Portakal Film Festivali Sinema Yazarları Derneği Ulusal Jüri Ödülü

Film hayallerimizin iyice küçüldüğü, ruh sağlığımızı bozmadan yaşamanın güçleştiği bir dönemde geçer. Sıradan yaşamlar büyük umutlara dönüşmüştür.“Ah bize de bir şans verilse,” diye diye mahalle bakkalının önünde günlerini geçiren Salih ve Hakan abi-kardeş gibidirler. Askerden yeni dönen ve sakatlık yüzünden futbolculuk kariyeri başlamadan bitmiş olan Hakan niteliksiz ve işsizdir. Taksici olmayı bekler. Mahallenin psikopatı Salih abisi onu dinleyen ona kendince öğütler veren tek kişidir. İyi ve eğitimli bir aileden gelen Salih mahalledeki her türlü yasadışı işe bulaşır. Çevredeki herkes ondan korkar. Hakan’ın “hasta olduğu” ama konuşmaya cesaret edemediği liseli Özlem de buna dahildir. Erotik fanteziler yazarak geçimini sağlayan felsefe dalında doktora öğrencisi Murat, Salih’in çocukluk arkadaşıdır. Hakan’a, Salih ve Özlem arasında geçen ve erotik fantezi olarak kullandığı bir olayı anlatır. Hakan, düş kırıklığına uğramış ve kafası karışık olarak anlatılanların tamamını öğrenmek için Özlem’in evine doğru yola çıkar. Özlem ise Hakan’ı görünce ondan korkar. Ancak hiçbir şey anlatıldığı gibi değildir. Olaylar buradan sonra gelişir.

Filmin resmi sitesi: http://www.bornovabornovafilmi.com/

"Bornova Bornova" tanıtım filmi

Ortak Kültürel Miras: BİRLİK İÇİNDE ÇOKLUK

2010-02-16T21:17:00.000-08:00

Medeniyetler İttifakı Projesi
kapsamında düzenlenen
Ortak Kültürel Miras
BİRLİK İÇİNDE ÇOKLUK
konulu panel

Yöneten:
Doç. Dr. Aytekin YILMAZ

Panelistler:
Prof. Dr. İdris BOSTAN: "Bilim ve Teknolojide Değişim ve Etkileşim"
Prof. Dr. Mehmet ÇELİK: "Doğu ve Batı Dünyasının Kültür Köprüsü"
Prof. Dr. Çiğdem DÜRÜŞKEN: "Homeros'tan, Carmina Burana'ya Bir Keşif Yolculuğu"
Prof. Dr. Kemal YAVUZ: "Edebiyatta Kültürel Miras"
Dr. Nuh ARSLANTAŞ: "1400 Yıllık Beraberlik"

17 Eylül 2009, saat: 14.00
Marmara Üniversitesi, Cumhuriyet Müzesi Konferans Salonu
Sultanahmet/İSTANBUL

T.C.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü

C. G. Jung'dan Hasta-Hekim ilişkisine dair iki yaklaşım

2010-02-16T20:40:00.000-08:00

C. G. Jung'dan Hasta-Hekim ilişkisine dair iki yaklaşım

I. (Sf.168-170)
...
Hani öyle pek de kötü bir insan değilimdir. Elbet, elimden geleni yaparım hastalarım için. Ancak, ruhsal tedavide çok önemli bir nokta var ki, o da hekimin ne bahasına olursa olsun hastanın iyileşmesi için çaba harcamayı bir ilke diye benimseyemeyeceğidir. Hasta karşısında olağanüstü bir dikkatle davranıp, kendi istem ve kanılarımızı ona zorla benimsetmekten kaçınmamız gerekir. Belli ölçüde özgür davranma imkânını her zaman kendilerine tanımak zorundayız. Doğanın ölmesine karar verdiği bir hastayı nasıl hekimler iyileştiremiyorsa, insanlar da yazgılarının elinden koparılıp alınamaz. Bir insanı, ilerdeki gelişimi için üstlenmesi gereken kötü bir durumdan kurtarmak doğru mudur, değil midir gibi bir soru, bazan gerçekten uyanıyor insanın kafasında. Kimileri vardır, korkunç denecek ölçüde sersemce işlere kalkışmaktan alıkoyamazsınız kendilerini; çünkü bu, düpedüz onların yaradılışları gereğidir. Böylesi saçmalıklara yeltenmelerini engellemeniz hiç bir yarar sağlamaz. Biz, ruhsal alanda bir gelişimi amaçlıyorsak, bunu ancak kendimizi olduğumuz gibi kabullenmek ve bize emanet edilen yaşamı ciddiye alarak yaşamakla sağlayabiliriz. Günahlar işlememiz, yanılgılara düşmemiz, sakat adımlar atmamız zorunludur; çünkü, gelişim sürecini kamçılayan değerine paha biçilmez uyaranlardır bunlar. Benden iç dünyasını değiştirebilecek bir söz işitip, işittiği sözü hiç umursamaksızın çekip giden kimsenin arkasından seslenerek, kendisini geri çevirmeye çalışmam hiç aklımın ucundan geçmez doğrusu! Böyle bir şeyin Hrıstiyanlıkla bağdaşmadığını ileri sürebilirsiniz, vız gelir bana. Ben doğadan yanayım. Eski Çinlilerin bilgelikler kitabı'nda şöyle yazar: "Üstat bir ara dedi ki, insanların ardından koşmazmış, çünkü bir işe yaramazmış bu. Dinlemeleri gerekenler söyleneni anlar, anlamaları gerekmeyenler dinlemezmiş."... FREUD, her ne pahasına olursa olsun bir hastayı iyileştirmenin yerinde bir davranış sayılamayacağını belirtir. Benim yüzüme karşı bu görüşünü birçok kez yinelemiştir ve bunda da haklıdır.

Ruhbilimsel gerçekler iki yüzlüdür; ağzımdan çıkan her söz öylesine evrilip çevrilebilir, öyle bir biçime sokulabilir ki, en kötü sonuçlara, en korkunç yıkımlara ve kesinlikle saçma davranışlara yol açabilecek güce kavuşur. Bugüne kadar ileri sürdüğüm görüşlerden hiçbiri üzerinde diretmem. İsterseniz buyurup benimseyebilirsiniz savlerımı; ama böyle yapmazsanız, darılıp gücenmem size. Belki bu yüzden beni kınayabilirsiniz; ama ben, her insanın içinde yaşamsel bir istemin (irade) etkin bulunduğuna ve bu istemin, kendisine uygun geleni seçerken o insana yardımcı olacağına güvenirim. Bir kimseyi tedaviden geçirirken, görüşlerim ve kişiliğimle üzerine çullanmamak için elden gelen çabayı harcarım; çünkü sonradan o kimse tüm yaşamı boyu yalnız kalacak, kendine özgü kavgasını sürdürecektir. Dolayısıyle, söz konusu kavga için elinde bulunan belki pek yetersiz araç ve gereçlere, belki işin başında hiç de doğru saptayamadığı amaca güvenini yitirmemesi gerekir. Kalkıp kendisine; "Bak bu iyi değil, daha iyi yapmalısın" dersem, cesaretini kırarım. Belki elinde pek iyi denemeyecek bir sapan vardır da, bu sapanla tarlasını sürmesi gerekmektedir; benim sapanım daha iyidir belki, ama bu ne işine yarar. Benim sapan onda değil, bendedir; sonra bu sapanı ödünç de alamayacaktır benden, yani elindeki belki pek kırık dökük araç ve gereçlerden yararlanıp, atalarından kalıtımla aldığı yeteneklere başvurarak işini görmeye bakacaktır. Elbet, yardımda bulunmaya bulunurum kendisine. Örneğin şöyle derim: "Düşüncenize hiç diyecek yok, ama sanırım kimi yerlerini düzeltmek gerekecek," Baktım ki, söylediklerime kulak asmıyor, durmam üzerinde; çünkü onu yolundan çevirmeyi düşünmem.

II. (sf.186-189)
...
Hasta karşısındaki davranışta, bazan bir düş, düzeltici etken rolünü oynayabilir. Yani düşünde bir hastasını gören hekim her vakit uyanık bulunmalı, acaba düş hasta karşısındaki davranışının yanlışlığını mı kendisine anlatmak istiyor, bunu saptamaya çalışmalıdır. Hekimlerin bu bakımdan gösterecekleri dürüstlük, hastada alabildiğine bir şükran duygusu uyandırır; bu özelliği taşımayan savsaklayıcı davranışlar ise, pek sert tepkilere yol açar.

Bir ara böyle bir durumu bütün açıklığıyla yaşadım. Aşağı yukarı yirmi, yirmi dört yaşındaki bir kızı ruhsal tedaviden geçiriyordum. Yaşadığı çocukluk hayatı pek ilginçti kızın. Avrupalı seçkin bir ailenin evlâdı olarak Java'da dünyaya gözlerini açmış, yerli bir dadının bakım ve gözetiminde büyümüştü. Sömürgelerde doğan çocuklarda sık görüldüğü üzere, eksotik çevre, Java gibi bir yerde barbarca denebilecek yabancı uygarlık kızın iliklerine işlemiş, tüm duygusal ve içgüdüsel yaşamı bu acayip atmosferin etkisi altında kalmıştı. Doğuda beyaz adamların, sonradan pek bir vicdan azabı duymaksızın yarattıkları bir atmosferdi bu. Yerlilerin içinde yaşadıkları ruhsal bir atmosfer, yoğun bir korku atmosferiydi; beyaz adamın acımasızlığı, kimsenin gözünün yaşına bakmayışı, kendini nasıl açığa vuracağı kestirilemeyen devcileyin güçlerinin oluşturduğu korku atmosferiydi. Öyle bir atmosfer ki, Doğu'da hayata gözlerini açmış çocukları bulaşıcı bir hastalık gibi yakalar, sürüngen bir hayvan gibi içlerine girip yerleşir onların, beyazların amansızlığını dile getiren bilinçdışı düşlerle onları doldurur, ruh durumlarını acayip bir karmaşıklığa sürükler, cinselliklerinin çokluk düpedüz sapa yollar izlemesine yol açar. Bu gibi kimseler anlaşılmaz kâbuslarla kıvranır, paniğe kapılırlar sık sık, sevgiler, evlilikler ve benzeri durumlarda normal bir uyum sağlama yeteneğini gösteremezler.

Tedaviden geçirdiğim kızın durumu da böyleydi tıpkı. Kız bir daha düzelmeyecek gibi rayından çıkmış, alabildiğine tehlikeli cinsel olaylara bulaşmış, kendisine çok kötü bir ün sağlamıştı. Bayağı dayranış biçimlerini benimsemiş, göze çarpacak gibi boyanıp pudralanmaya, dikkati çekecek gibi takıp takıştırmaya ve kanına, daha yerinde bir deyişle iliklerine işlemiş o ilkel kadını bu yoldan memnun ederek kendisiyle uzlaşmasını ve yaşam sürecinde kendisinden yardımını esirgememesini sağlamaya çalışmıştı. İçgüdülere yaslanmayan bir hayatı sürdüremediği, kuşkusuz sürdürmek de istemediği için, kendisini hayli aşağılardaki bir gelişim düzeyine çekip alan birçok davranışlara kalkışmadan yapamamıştı. Örneğin kolaylıkla kötü bir beğeni edinmiş, içindeki ilkel bilinçdışına yaranmak, sırası gelip bir erkeğin ilgisini çekebilmek ve onun kendisinin yanıbaşında yer almasını sağlamak için üzerine korkunç renkte giysiler geçirmeye başlamıştı. Ama seçtiği erkekler de enikonu düşük bir aşamadaki insanlardan ileri geçememişti kuşkusuz. Bu yüzden, alabildiğine ürkütücü bir yığın olay yaşamış, adı Babil'in büyük fahişesi'ne çıkmıştı. Bütün bunlar, normal olarak dürüstlüğüne söz kondurulamayacak bir kız için hayli mutsuzluk vericiydi. Bana başvurduğunda, gerçekten komik bir durumdaydı kız. Muayenehanemde bir saat daha kalması, öbür bayan hastalarım açısından pek arzu edilecek bir şey değildi. Kendisine şöyle söyledim: "Bakın! Bu durumda benim buraya gelmeniz gerçekten olanaksız. Sonra sizi gören, der ki.." Pek kaba ve sert sözler çıkmıştı ağzımdan; kız söylediklerime pek üzülmüş, ama ister istemez bunları sineye çekmişti.

Derken şöyle bir düş gördüm: Yolda gidiyordum; yüksek bir -dağın eteğindeydi yol; yukarıda bir şato, şatoda da yüksek bir kule vardı ve adı Donjon'du. Bu yüksek kulenin tepesinde bir oda bulunuyordu; direklerden oluşan, dört bir yanı açık, güzel bir salondu burası; şahane bir de tahtaboşu içeriyor ve tahtaboşta zarif bir kadın oturuyordu. Bir ara başımı kaldırıp baktım; kadını görebilmek için o kadar kaldırdım ki başımı, boynumda bir ağrı duydum. Sonradan da sürüp gitti ağrı. Bir de ne göreyim, tahtaboşta oturan kadın, benim kız hastam değil mi! Bunun üzerine uyandım ve şöyle düşündüm: "Hay Allah! Ne diye bilinçdışım, kızı o kadar yükseğe çıkartıp oturtur?" Bunu zihnimden geçirir geçirmez, şu düşünce uyandı kafamda: "Öyle ya, kıza yukardan baktım, ondan." Anlayacağınız, kıza gerçekten kötü davranmıştım. Düş, davranışımın yanlışlığını ortaya koyuyor, iyi bir hekim sayılamayacağımı görüntülüyordu.

Dolayısıyle, ertesi gün şöyle dedim kıza: "Sizi düşümde gördüm, sizi seçebilmek için başımı o kadar yukarı kaldırmam gerekti ki, boynum ağrıdı. Daha önce yaptığım bir hatayı düzeltme amacını güdüyordu düş. Bu hata da, size daha önce yukarıdan bakmış olmam." Bu sözlerimin mucizeler yarattığını söyleyebilirim hani. Bundan böyle aktarım konusunda bir güçlük çıkmadı, çünkü hastama artık içtenlikle davranabiliyordum, gereken düzeyde karşısına çıkma olanağını elde etmiştim.

Hekimin hasta karşısındaki davranışını eleştiren böyle bir dizi düş daha anlatabilirim sizlere. Hasta karşısına onunkinden ne aşağı, ne yukarıda bulunan, onunkine eş bir düzeyde çıkıldı mı, kendisine doğru dürüst davranılıp durum gerektiği gibi değerlendirildi mi, aktarım pek güçlük doğurmaz hekim için. Gerçi bütünüyle aktarımdan kurtulunamaz, ama hekimle hasta arasında bir türlü sağlanamamış gerçek diyalogları (rapport) telafi amacı gütmekten başka ise yaramayan o kötü aktarım biçimleriyle de yüz yüze gelme tehlikesi ortadan kalkar. Düpedüz bensevisel (otoerotik) karakter gösteren, yani bir bensevinin soyutlanmışlığına kapanıp, üzerlerine kalın bir zırh geçiren ya da çevrelerine kalın surlar ören ve surlar önüne hendekler açan hastalarda aktarım yoluyla başvurulan giderimlerin (kompenzasyon) bir başka nedeni daha vardır. Böylesi hastalar başka insanlarla ilişki içinde yaşamaya kahredici bir gereksinme duyar, içlerine çekildikleri kale dışından gelecek bir insanı kuşkusuz hep özler durur, ama özlemlerini gerçekleştirmek için hiçbir eyleme başvurmazlar. Bunun için parmaklarını bile oynatmaz dışardan hiçkimsenin yanlarına sokulmasına izin vermezler. Söz konusu tutum da korkunç bir aktarıma yol açar. Böylesi aktarımlara hiç dokunmamak gerekir, çünkü hastalar buna kalkışacak kimselere şiddetle karşı koyar. Aktarımlarına her nasılsa el sürmeye kalktınız mı, bunu bir çeşit saldırı görür, bu da onları eskisinden de büyük bir güçle kendilerini savunmaya iter. Dolayısıyle, en iyisi, böylelerini kendi yağlarıyla kavrulmaya bırakmaktır; ta ki artık dayanamaz duruma düşsün ve kendi gönülleriyle kalelerinden çıkıp gelsinler. Kendilerine yeterince anlayış vb. göstermediğinizden bağırarak yakınacaklardır kuşkusuz. Bu durumda yapılacak şey, sabrınızı yitirmemek ve şöyle söylemektir: "Eh ne yapalım, siz kendi dünyanıza kapanmışsınız, dışarı çıkmak için bir şey yaptığınız yok. Siz bir şey yapmadığınız süre, benim de sizin için bir şey yapmak elimden gelmez tabii."

C. G. Jung, Konferanslar: Analitik Psikolojinin Temel İlkeleri, Bozak Yay., Çev. Kamuran Şipal, 1. Baskı 1982.

Somnus

2010-02-16T20:10:00.000-08:00

Somnus uykudur, her kutsallığın kişileştirildiği daha doğrusu her olgunun numen'le beslendiği bir dünyada, uykunun tanrısı, kutsiliğidir. Çevresi açısından düşünürsek, uykunun en ilişkide olduğu şeyler ölüm ve gecedir, o hâlde böyle bir dünyada uyku, gecenin oğlu, ölümün de kardeşidir. Göz kapağının kapanmasıyla oluşur karanlık, o da gece demektir. Gece yani nox. Göz kapağı gözünün önünde perde olmuş olan insan için gecenin oğlu da doğal olarak uykudur. İnsan uykuya dalar, dünyayla bilinçli bir şekilde kurmuş ve sürdürmüş olduğu bağlantıyı da koparmış olur.

Gece uykusunda bilinç ortadan kalktığından, uyku bir kardeş doğuruyor kendisine: Ölüm. Zira ölüm yani mors, bağlantının kopması demek. Kardeş kardeşe benzer, bu analojiden hareketle ölüm de uykuya benzer. Yani Herakleitos'un Diels'e göre 21. fragmanında dediği gibi, "Uyanıkken bütün gördüğümüz ölüm, uyurken gördüğümüz ise uykudur." (Clemens Alexandrinus, Stromateis, iii.21 [ii.205.7] : çev. Cengiz Çakmak, Kabalcı Yayınevi) gerçi burada Herakleitos'un çağının yaygın inanışına karşı çıkışı vardır, ona göre insan uyurken, bu dünyadan ayrılarak öte dünyalara gider, düşüncesi yanlıştır. Ona göre insan uyurken, sadece ve sadece bilinçsizlik halindedir. Bu düşünce yapısı Herakleitos'taki karşıtların bir arada uyum içinde bulunabilmelerini de açıklar. Zira ölümlerin, bilinçsizliklerin olduğu yerde, doğum ve bilinçlilikler vardır.

26. Fragmanında ise ölümle uyku üzerine şöyle diyor: "Geceleyin gözün ışığı söndüğünde, insan bir kandil yakar kendine; yaşarken ölüye dokunur uykusunda; uyanıkken uyuyana." (Clemens Alexandrinus, Stromateis, iv.143 [ii.310.21]) Buradaki kandil yakma eylemi, uykudaki rüya görme aşamasıdır. Bilinçsizlikten bilinç doğar, ama aldatıcı bir bilinç: Rüyalar. İşte bu rüyalar, Herakleitos'un karşı çıktığı, yukarıda da belirttiğim yaygın kanaatin oluşmasına sebeptir. Nedense Antik Çağ mitolojisinde gecenin oğlu, ölümün kardeşi olan uyku yani somnus'un rüyayla bir bağlantısı yoktur, mitolojik bir bağ kurgulanmamıştır. Ya da var idiyse de, fazlaca üzerinde durulmamıştır gece ve ölüm'le akrabalığı gibi. W. Smith, Classical Dictionary'sinde bahsetmemiştir mesela.

Thomas Bulfinch'in de belirttiği gibi (Bulfinch's Greek and Roman Mythology: The Age of Fable, p.58 : http://books.google.com/...yaaaqyawnzcnzjleocssxa2tws), somnus'un yine mitolojide en uysal, en yumuşak başlı tanrısal güç olduğu söylenmiştir. Öyle bir ağırbaşlılık vardır ki onda, zihinleri huzura erdirir, kaygılı yürekleri yatıştırır, sakinleştirir. Bu da yukarıda söylediklerimle bağlantılıdır. Önemli olan yorumlama biçimi, sen sakinleşince öte dünyalara da gidebilirsin, Bilinçsizlik içinde sadece ve sadece ertesi günün dünyevi yüklerini kaldırabilmek için güç de toplayabilirsin.

Gece ve ölüm familyasından somnus, tümüyle size ait olan.

Not: Bu yazıyı ilkin Ekşi için yazmıştım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=somnus%2F%40jimi+the+kewl

Zer0-M “Sürdürülebilir Kalkınma için Atıksu Yönetimi”

2010-02-16T19:31:00.000-08:00

Dünkü yazımda bahsettiğim ECOSAN makalesinin sonunda yer alan Tübitak MAM da yürütülen Zer0-M projesi nedir merak ettim. Malum bu aralar vaktim bol :) verimli geçireyim istedim, araştırdım.

2008 yılında Tübitak MAM tarafından düzenlenen Sürdürülebilir Kalkınma için Atıksu Yönetimi eğitimi duyurusunu buldum.
Eğitimin içeriği "Avrupa Birliği Europaid programı çerçevesinde yürütülmekte olan “Sustainable Concepts Towards A Zero Outflow Municipality, Zer0-m, (http://www.zero-m.org )” projesi kapsamında, TÜBİTAK Kimya ve Çevre Enstitüsü tarafından yukarıda belirtilen tarihlerde katılımcı gruplara yönelik olarak “Sürdürülebilir Kalkınma için Atıksu Yönetimi” başlıklı eğitim düzenlenecektir. “Sustainable Concepts Towards A Zero Outflow Municipality” projesinin amacı, merkezi arıtma sistemlerine bağlı olmayan küçük belediyeler veya yerleşimler (örneğin turistik tesisler) için sürdürülebilir su yönetimini sağlayabilmek amacıyla tüm su kaynaklarının kapalı bir döngü içerisinde verimli kullanımını sağlayacak teknolojileri kullanmak ve bu uygulamaların yaygınlığını sağlamaktır. Bu bağlamda projede, atıksuyun geri kazanılması amacıyla yeni teknoloji geliştirilmesi yanında, su kullanımının azaltılması, atıksuların ayrı toplanması ve arıtılması, arıtılmış atıksuların sulama amaçlı ve/veya rezervuarlarda yeniden
kullanımı gibi konular ele alınmaktadır. Bu konularda sahip olunan bilgi ve deneyimlerin paylaşılması, yaygınlaştırılması, eğitim/gösteri merkezinde uygulamaya konulması projenin ana hedeflerini oluşturmaktadır." diye tanımlanmış.

Zer0-M sayfasında epey bir gezindikten sonra çok değerli bilgilere ulaştım. Muhtemelen yukarıdaki eğitimde kullanılan sunumları Zer0-M sayfalarına eklemişler. Sunumlara BU LINK'ten ulaşabilirsiniz.

Sunumlar beş ana başlıkta toplanmış:
1)Temel konular
2)Atıksı Arıtımı
3)Atık suların yeniden kullanımı
4)Sıhhi tesisat
5)Yönetmelikler

Bir ana başlık altında en az iki alt konu başlığı var. Tüm sunumların toplam sayfa sayısı 400 sayfayı geçiyor. Bu nedenle geniş bir zamanınızda sunumları incelemenizi tavsiye ederim.

Temel konular başlığı altında ele alınan merkezi kanalizasyon sistemi sorunları ve merkezi olmayan kanalizasyon sistemi faydaları, yerelleşmenin atık yönetiminde bile önemli olduğunu vurguluyor. Kaynak Yönetimi dairesel sistemi sunumda uzun uzun anlatılıyor ve aşağıdaki şeklide özetleniyor.

Kaynak Yönetimi Dairesel Sistemi
• Sınırlar arasında atık transferinin minimize edilmesi,
• Bu, atık oluşturma işlemini en aza indirmek yoluyla gerçekleştirilir,
• Her bir daire (Hane halkı- Toplum/Komşuluk- Yerel Yönetim - Bölgesel Yönetim - Ulusal Yönetim) içinde maksimum yeniden işleme/yeniden kullanım faaliyetlerinin teşvik edilmesi,
• Atık yanlış yerleştirilmiş bir kaynaktır,
• Bu konsept uygulanarak dairesel sistem kirlenmeyi azaltır.

Atık su arıtma başlığı altındaki "Yapay Sulak Alanlarda Atıksu Arıtımı" ve "Çamur Arıtımı ve Berterafı" sunumları içindeki uygulamalar ve detaylı şemalar permakültür çalışmalarında uygulabilir.

Almanya'daki atıksu yönetimi uygulamaları cesaret verici.

Sıhhi Tesisat bölümünde idrar ayrıştıran tuvaletler ve kompost tuvaletler, üretici detayları, kesit çizimleri ve tesisat çizimleri ile anlatılmış.

Dün ECOSAN yazısını okuduktan sonra kanalizasyona ne gerek var, belediyeler uyuyor mu diye yazmıştım. Evet belediyeler uyuyor ama ECOSAN ve zer0-M çalışmalarını okuduktan sonra birilerinin atık yönetimi konusunda önemli çalışmalar yaptığı görüyorum.

Tübitak MAM inceledim ama Zer0-M ile ilgili güncel bilgi bulamadım. Tübitak MAM ile yazışıp çalışmaların şu an ki durumunu öğrenmeyi planlıyorum. Eğitimler devam ediyor mu? Uygulamalar ne kadar başarılı olmuş? Öğrenip sizlerle paylaşayım.

Foto-sophia / Philo-ğraf (3) SİYAH: AYRIŞABİLİRLİK NEREDE?

2010-02-16T19:05:00.001-08:00

Foto-sophia / Philo-ğraf (3)
SİYAH: AYRIŞABİLİRLİK NEREDE?

bir. Cate Blanchett, Bob Dylan olmuş. Olabilmiş mi? Aslında olabilmiş. Bob Dylan olabilmek kolaymış gibi görünüyor; bir belgesel-film için onun gibi görünmek zorunda kalırsanız; ihtiyacınız olan şey cinsiyet ortaklığı değil. Siyah gözlük, siyah kıyafet, kıvırcık saçlar ve daha önemlisi, Dylanvari bir, 'dünyadan kopukluk'. Bu kopukluğa kewl'lik ya da cool'luk diyorlar. Bob Dylan'ın ezelden beridir bu tarz bir kopukluğu resmettiği aşikâr; müzisyenliğinin ötesinde, yaşayan en önemli şairlerden biri olarak dünyamızdan kopukluk sergiliyor. Alpacino'da da benzer bir kopukluk vardır; önemli olan, bu gibi şahsiyetlerde cool'luğun anımsattığı soğukluğu karşınızdaki insanlara hissettirebilmenizdir. Çoğu kere doğulu halklarla ilişkilendirilen "sıcak insan"lık sarmaz; Dylan ya da Alpacino gibi çekicilik için, ilk gerekli olan şey iticiliktir. Çekim gücünü, itim enerjisinden alan semboller aslında bu kişiler.

iki. Siyahın, diğerleri gibi bir renk olup olmadığının tartışıldığı bir ortamda bu iticiliğin de iyi düşünülmesi gerekebilir. Son dönemde çekilen Halloween - Michael Myers filmlerinden birinde, söz konusu katilin çocukken çizdiği resimlerdeki ve kendisine yaptığı şeytanî maskelerdeki siyah renginin ağırlıklı olmasının bu türden bir iticilikle alâkası olması lâzım. Siyah iticilikten nemalanır; ya da iticilik siyahtan. İterek çekmek, çekildikçe itmeyi gerektirir. Bu yüzden siyah, soğuktur; geceyi andırır. Gece... Latincede nox, noctis, "gece" anlamındadır; nocere fiili ise "zarar vermek". Latincede noc- önekiyle başlayan birçok kelime karanlığı, uğursuzluğu imler: Nocens-zararlı; nocivus-incitici; noctua-baykuş gibi. Gecenin karizması, karanlığından geliyorsa, Alpacino ya da Dylan gibi karakterlerdeki siyah giyim de geceyle ilişkili olmalı. Gece... yani tekinliğin tehlikeye atıldığı saatler bütünü. Herkesin uykuda olduğu saatlerden oluşur gece. Bu yüzden uykudaki insanlar, kutsal kitaplarda yarı-ölü durumunda sayılmıştır (1), gecenin ve ölümün tekinsizliği, insanı ürpertir. Gece dışarıdan gelen sesler, yani gecenin sesleri aslında tekinsizliğin, rahat yatağın ve sıcak evin verdiği rahatlığın tam tersini hatırlatır; bir nevi yaşarken, ölümün seslerini duyarız. Başta söylediğim iticilik işte bu geceye ve ölüme karşılık gelir; gece iter ama merak uyandırır; ölüm korkutur ama ne olduğu üzerine kaygılandırır. Siyah giyimde deişte bu türden bir iticilik vardır; geceden ne kadar çekiniyorsanız, karanlıkta ne kadar telâşa kapılıyorsanız, siyah giyim karşısındaki durumunuzda da benzer bir ürperticilik vardır.

üç. "Siyah zemin üzerinde bulunan diğer renkler, siyahın siyahlığını daha da arttırır" da deniyor (2). Siyah giyim altındaki bedenler de siyahlığa vurguyu arrtırıyor olmalı; bunun vice versa bir tarafı olmalı; ters yüz ettiğinizde, siyah da, üzerinde taşıdığı yüzleri (hele Cate'inki gibi fazlasıyla beyaz ise) anlamlı kılıyor olabilir. Cate'den Dylan olur, çünkü anlamlı kılınmış gibi bir hâli var, yanılıyor muyum? Poz bile veriyor. Olmuş da, üstüne bir de pozu eksik kalmış gibi. Beyaz ve gri ile birlikte siyahın da ancak aydınlıkta ayrışabildiğini (3) düşünürsek, Dylan ve diğer siyahları, yaşamdaki diğer renklerden ayırabilmek için gün-yüzüne çıkmamız gerekebilir. Ancak gün-yüzünde Dylan (siyah-eril) ile Cate (beyaz-dişil) ayrışabildiğine göre, bu fotoğraf tam bir gece fotoğrafıdır. Çünkü Dylan, Cate'tir. İki "diğerlerinden farklı", kendi aralarında ayrışabilmek için gündüzü beklemek durumunda.

Notlar:

1. Kuran, Zümer Suresi 42: "Allah, canları, ölümleri sırasında alır, ölmeyenleri de uykuları sırasında..."; Nebe Suresi 9: "Sizin uykunuzu bir dinlenme/bir rahatlama/bir tür ölüm yaptık." Yeni Ahit, Yuhanna 11.13: "İsa Lazar'ın ölümünden söz ediyordu, ama onlar olağan uykudan söz ettiğini sanmışlardı." Selaniklilere Mektup 5.10: "'İster uyanık ister uykuda' ya da 'İster diri ister ölü.'"
2. Edward Bancroft, Experimental Researches Concerning the Philosophy of Permanent Colours vol. I., p.42, pub. by T. Dobson, Philadelphia 1814.
3. Augustin Privat-Deschanel, Elementary Treatise on Natural Philosophy, p.236, D. Appleton, 1898.

Bruno ve Melekleri

2010-02-16T19:05:00.000-08:00

"Giordano Bruno yakıldı biz aydınlandık" demişti birisi; en azından statüsü (!) "Fena halde Bruno" dedirtiyor.

Morfik Alan ve Morfik Rezonans

2010-02-16T19:02:00.000-08:00

"Kritik Kütle" üzerine daha önce bir yazı yazmıştım. Özetle bir adada patatesleri yıkayarak yemeyi öğrenen maymun topluluğundaki maymun sayısı belirli bir sayıyı aştığı anda farklı adalardaki maymunların da patatesleri yıkayarak yedikleri gözlenmiş. Sonuç olarak, bu adalar boyunca uzanan bir tür morfogenetik yapı ya da alanın varlığı nedeniyle maymunların aralarında iletişim kurduklarını ileri sürülmüş.

Morfik Alan ve Morfik rezonans konusu ile ilgili bir bilgiyi "Suyun Gizli Mesajı" kitabında da okudum. Dr. Rupert Sheldrake'in çalışmalarının anlatıldığı bölümden birkaç alıntı yapayım.

"Bir olay tekrarlandığında, morfik bir alan oluşuyor ve bu morfik alanla kurulan rezonans aynı olayın tekrarlanma olasılığını artırıyordu."
"Olayın olduğu bölgeye morfik alan, benzer olayların tekrarlanması olgusuna ise morfik rezonans adı veriliyordu."
"Herhangi biri, bir konuda farkındalık yaşadığında, başka insanların da aynı konuda farkındalık yaşama olasılığı artmaktadır."
"Teorinin önemli noktası da şudur: Morfik rezonansın bir kez yayılmaya başlaması, tüm uzayda ve zamanda genişlemesi demektir. Yani, mekanda oluşan bir morfik alanın, anında bütün diğer yerler üzerinde de etkisi olur; sonuçta da değişim bütün dünyada anında yaşanır."

Benzer bir morfik alanın Türkiye'de Alternatif Yaşamı seçen aile sayısının belirli bir kritik rakama (1000 aile mesela) ulaşmasından sonra topluma hızla yayılacağını düşünüyorum.

Martialis, Cam kupa üzerine

2010-02-16T18:53:00.000-08:00

CXI Crystallina

"Frangere dum metuis, franges crystallina: peccant
Securae nimium sollicitaeque manus."

"Kesme cam kupaları kırarsın, kırmaktan korkarken:
Elinden düşürürsün sımsıkı tutsan da
çokça tedirginlik göstersen de."

MARTIALIS, Epigrammata XIV.111

Tanrı nezdinde "baba sevgisi"

2010-02-16T18:45:00.000-08:00

Rasyonalize edilebilir bir şey bu "baba sevgisi". İhaleyi daha geniş bir alanı kapsayacak ölçüde açalım: Her şey rasyonalize edilebilir, yeter ki doğru tag'leri, doğru zemine yerleştirip arayışımızı neticelendirebilelim. Örneğimizden yani başlıktaki sevgi durumundan hareketle söylersek; baba sevgisi için geçerli bir neden oluşturmamız yeterli. Örneğin sizin üstünüzde ilahi bir kudretin varlığına sığınır, onu örnek aldığınızı söyleyip hem siyahı hem beyazı; hem gündüzü hem geceyi; hem varı hem yoğu; hem iyiyi hem kötüyü aynı anda tıpkı onun gibi sevebilirsiniz. Babanın oğluna ya da kızına duyduğu sevgi gibi. Yeni Ahit'te bu söylemi görmek mümkün.

Matta 5.45'te deniyor ki "Göklerdeki babanız'ın oğulları gibi olasınız (ut sitis filii patris vestri, qui in caelis est); çünkü o, güneşini hem kötülerin hem iyilerin üzerine doğdurur; yağmurunu hem adillerin hem adil olmayanların üzerine yağdırır (quia solem suum oriri facit super malos et bonos et pluit super iustos et iniustos)."

Buradaki söyleme göre yağmur nasıl ki her yeri ıslatıyorsa; güneş nasıl ki her yeri aydınlatıyorsa; Tanrı'nın sevgisi de aynı kucaklayıcılıktadır; o halde sen de Tanrı'na benzemelisin. Verilen mesaj tam anlamıyla budur.

"Evlatlarını seven baba" gibi tasarlanan Hıristiyanlığın Tanrı'sı, bu yapısıyla herkesi babaca sevebilecek ölçüde tasarlanmış olur. Bu sevgi tipinin, sevginin yöneldiği kişide ıstırap uyandırması gerekiyor; çünkü sevgi bir ana sevgisi değil, aksine bir baba sevgisi. Bu ayrım da Stoa düşüncesinden Hıristiyanlığa miras bırakılan çileciliğin en belirgin göstergelerinden biri. Hatta bu disiplinin teoloji kısmı büyük ölçüde bu yapıdan meydana gelir, bile diyebiliriz. "İyi insanların başına neden kötülükler gelir?" problemi ışığında Seneca'nın De Providentia'da çizdiği Tanrı'nın sevgisi işte tam bir "baba sevgisi"ydi. Seneca şöyle diyordu:

"Babaların ne kadar başka, anaların ne kadar başka sevgi gösterdiklerini görmüyor musun? Babalar evlatlarının bir an önce çalışmaya başlaması için erkenden uyandırılmalarını emreder, tatil günlerinde bile aylaklık yapmalarına izin vermez, zaman zaman ter döktürür, zaman zaman gözyaşı. Ama analar evlatlarını bağırlarına basmak, gölgelerinden ayırmamak ister; üzülmelerine, ağlamalarına, eziyet çekmelerine dayanamaz. Tanrı iyi insanlara karşı babaların ruhuna sahiptir, onları mertçe sever ve 'gerçek güçlerini toplamaları için sıkıntılarla, ıstıraplarla, kayıplarla boğuşsunlar' der." (De Providentia 1.1-2)

Determinist bir bakış açısıyla, "iyi" (belirlenen kalıbın içinde kalan) insanların yaşamındaki ıstırapları etik kaygılar güderek baba sevgisine bağlama telâşı müthiş bir teolojik çözüm doğurmuştur. Birden onca ağırlığı bulunan "Tanrı varsa, kötülük neden var?" yükü hafifletilmiştir. Bunun yanında Hıristiyanca baba sevgisi'ni ıstırapla yoğurma anlayışı, crucifixion hikâyesinde İslamiyet ile Hıristiyanlık arasında spesifik bir farklılık yaratmıştır. O da şudur: Evvelce #16462438 no'lu entiride işlediğim üzere, Hıristiyan teologlardan Philip Yancey İslâm'daki peygamber İsa'nın çarmıha gerilmekten bizzat Allah tarafından kurtarılmış olması durumunun Hıristiyanlığın özüyle "anlamca" çeliştiği kanaatindedir (Where is God When it Hurts? A Comforting, Healing Guide for Coping with Hard Times, Zondervan Press, Michigan 1997, p.236). Yancey, Hıristiyanlığa getirilebilecek olan "Madem Tanrı İsa'nın babasıydı, neden onu çarmıha gerilmekten kurtarmadı? İslâm anlayışına göre merhamet dolu (gentle) olan Allah, peygamberinin çarmıha gerilmesine izin vermemiş, onu kurtarmıştır; oysa Hıristiyanlık inancına göre Tanrı'nın oğlu İsa göz göre göre çarmıha gerilmiştir. Bu nasıl bir çelişki böyle?" eleştirisini şöyle karşılar:

"Tanrı'nın crucifixion'da İsa'ya hoşgörülü davranmış olduğu düşüncesine gerek yoktur; zira zaten bizzat Tanrı'nın kendisi İsa'nın bedeninde insanlığı kurtarmak adına crucifixion'a razı olmuştur." (A.g.e., p.236). Yani Tanrı, crucifixion esnasında, İslâm'ın bildirdiği gibi, uzakta değil; bizzat olay yerinde insanlık adına bulunmaktadır. Yani burada Tanrı'nın, deyim yerindeyse, anne şefkâtiyle oğlunu kurtarmıyor oluşu, onun omnipotens'liğini lekelemez. Çünkü Tanrı, bir baba gibi oğlunu yalnız bırakıp çilenin asıl simgesi kılacak ölçüde bir "baba sevgisi"ne sahiptir. Oysa İslâm'daki "gentle" Allah (Yancey'in kullandığı sıfat bu) ziyadesiyle koruyucu, kollayıcıdır. Ancak Stoa'dan beri biz biliyoruz ki, mens universi yani evrenin zihni ziyadesiyle çileye anlam yükler. İnsan çilelendikçe insanlığın pınarından içtiğinin bilincine varır. Seneca, determinizm telâşında tavan yaparak korkunç bir laf eder:

"Tanrılar zaman zaman cesur insanların bir felâketle güreş tuttuklarını seyretmek isteyebilir... İşte size kendi eserinin üstüne titreyen tanrının seyredebileceği soylu bir gösteri, işte tanrıya yaraşır bir rakip: Kötü yazgısıyla yüz yüze gelmiş bir insan, hele bir de ona meydan okuyabilmişse!... Bu tür kötü olaylar talihin bir cilvesidir ve iyi insanların başına gelmesi, kendilerini iyi yapan yasadan ötürüdür. Sonuçta iyi insanlara asla acımaman konusunda seni ikna edeceğim; çünkü iyi insana zavallı diyebilirsin belki, ama böyle dediğin için o zavallı olmaz." (De Providentia 1.2-3)

Çünkü temelde insan da dahil olmak üzere evrendeki herbir şeyin sadece kendisinden ibaret olduğu ve herbirinin, zamanı geldiğinde en yüce akıl olan mens universi'ye katılarak nihaî varışını tamamlayacağı düşünülmüştür. Seneca, Boethius'un Estne aliquid tibi te ipso pretiosus düsturunu anımsatırcasına şöyle der: "Cogitemus nihil perire de nostro" yani "Bize dair hiçbir şeyin yok olmayacağını bilelim." (De Providentia 1.5)

Hâl böyle olunca baba sevgisi de, hiçbir surette yok olmayacak olan insan aklının, bu farkındalığa varabilmek için tezgâhından geçmek durumunda olduğu katı disiplini simgeler. Böyle bir tasarımda anne sevgisine yer yoktur. Babanın, ıstıraba mani olmak bir kenara, oğulun disiplini için onu bizzat mümkün kılan sevgisi ancak bu kadar güdüklük üzerine inşa edilebilirdi. İnsanda dinginlik mecburiyetini, dinî olsun, felsefî olsun başka türlü rasyonalize edebilenler de çıkmıştır. Toplum sözleşmeleri, anayasalar, antlaşmalar ziyadesiyle insanların disiplin alabilmeleri için felâketlerle yüzleşmelerinden zevk duyabilen yasa-koyucular eliyle hazırlanmamıştır. Gaddar babanın sevgisi, belki de yerini her şeyi önceden hazır eden, insanı yedikçe acıkırcasına konformist kılan anne sevgisine bırakmıştır; belki de hakikî profanlaşma ya da insanlık bunalımı denilen şey bizzat budur.

Not: Bu yazıyı ilkin Ekşi'de yayınlamıştım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=baba+sevgisi%2F%40jimi+the+kewl

Evrim Teorisi ve Tanrı İnancı

2010-02-16T17:58:00.000-08:00

Evrim Teorisi birçok akadamisyen ve bilimadamı tarafından kabul edilmesine rağmen, diğer yandan birçok ademisyen ve bilimadamı tarafından reddedilir. Bunların yanına dinbilimciler de eklenince tartışma alıp başını en uzağa gidiyor. Evrim Teorisi, hem ilmî hem felsefî hem de dinî(teolojik) tartışmalarda kendine yer bulduğu için hakkında azımsanamayacak sayıda eserler mevcut. Bu konuda Doç. Dr. Sosyolog - Felsefeci Caner Taslaman, bir makalesinde şunları söylemektedir:

"Evrim Teorisi ile Tanrı inancı ilişkisinde yaygın yanılgıların en önemlilerinden biri, Evrim Teorisi'ni ortaya koyanların veya ona inanların ateizm(tanrıyı reddeden görüş) ile, Evrim Teorisi'ne inanmayanların ise teizm(tanrıya olan inanç) ile bütünleştirilmeleridir. Oysa gerçek hiç de böyle değildir; Evrim Teorisi'ne inanan binlerce dindar teist(Tanrı'ya inanan) mevcuttur. Evrime inanan bir ateist canlıların rastlantısal bir şekilde meydana geldiğini kabul ettiği için Tanrı'yı doğrudan reddeder ama Evrim Teorisi'ne inanan ve içinde Tanrı inancı bulunan biri bunun aksini söyler. Bazı teistler “Tanrı canlıları neden evrim ile yaratsın ki” diye sorabilir ama kanaatimce hiçbir teist “Tanrı, istese de canlıları evrim yoluyla yaratamaz” diyemez ve ‘Tanrı canlıları neden evrimle yaratmasın ki’ sorusunu da aynı şekilde sormak pekâlâ mümkündür. Sonuçta eğer Tanrı’nın yarattığı bir evrim mümkün ise, o zaman “Tanrı vardır” ve “Evrim Teorisi doğrudur” önermeleri birbirlerinin değillemesi olamazlar. Evrim Teorisi’nin yanlışlanması, Tanrı’nın varlığını ispat ediyor olsa bile; bu, Tanrı’nın varlığı ispat edildiğinde Evrim Teorisi’nin reddedilebileceğini göstermez. Fakat “Tanrı vardır” önermesinin eğer değillemesi yapılabilirse, o zaman Evrim Teorisi anlayışı alternatifsiz kalmış olur. Çünkü Tanrı’nın yer almadığı bir ontolojide Evrim Teorisi’ne bir alternatif üretmek mümkün gözükmemektedir. Sonuç olarak bir teistin, Evrim Teorisi’ne hem inanması hem inanmaması hem de bu teoriye karşı bilinemezci bir tavır içinde kalması mümkündür; Evrim Teorisi’ne inanan birinin ise teist veya ateist veya bilinemezci olması mümkündür. Yani Evrim'in Tanrı tarafından meydana getirilebilmiş olasılığı üzerinde durur ve irdeler. Öyle ki biraz da zorlama yorumlarla bu konuya ilişkin Kur'an-ı Kerim'de ve diğer kutsal kitaplarda(Tevrat, Zebur, İncil) geçen ayetleri işaret olarak gösterenler dahi var. İşte o ayetlerden bazıları şunlardır:

Oysa O, sizleri aşama aşama yaratmıştır.
Kur’an-ı Kerim, Nuh Suresi, 71/14

Allah sizi yerden bir bitki gibi bitirdi.
Kur’an-ı Kerim, Nuh Suresi, 71/17

O inkâr edenler görmüyorlar mı ki göklerle yer, birbirleriyle bitişikken onları ayırdık ve her canlı şeyi sudan yarattık. Yine de onlar inanmayacaklar mı?
Kur’an-ı Kerim, Enbiya Suresi, 21/30

Gerçekten de insanın üzerinden anılan bir şey olmadığı bir süre geçmedi mi zamandan?
Kur’an-ı Kerim, Insan Suresi, 76/1

Nuh Suresi’nde geçen 14. ayet, insanın aşamalarla yaratıldığını söylemektedir; ‘aşama aşama’ ifadesini ‘evrim’ olarak anlasak bile Evrim ile Evrim Teorisi arasında önemli farklar vardır. Kur’an burada insanların anne rahminde geçirdikleri aşamaları ayrıntılı bir şekilde anlatıyor.
Bu aşamaları da bir ‘evrim’ olarak niteleyebiliriz ama bu ‘evrim’in, Evrim Teorisi ile bir ilgisi yoktur. Bu yüzden Kur’an’da ‘evrim’ anlamına gelecek bir ifade bulmak ile bütün türlerin birbirlerinden evrimleştiklerini ve ortak bir atadan geldiklerini söyleyen Evrim Teorisi anlamına gelecek bir ifade bulmak çok farklıdır.
İnsanın ‘yerden bitki gibi bitmesi’ (Nuh Suresi 17. ayet) ifadesiyle de Evrim Teorisi’ne Kur’an’dan bir delil bulmanın mümkün olmadığı kanaatindeyim. Kur’an insanların toprak ve sudan yaratıldığını söyler, aynı hammaddeden yaratılan bitki ile analoji kurulmasını, bu hammadde ortaklığına bağlamak da mümkündür; sonuçta ‘yer’ toprak ve suyu ihtiva eder. Kur’an yağmurların getirdiği su sayesinde topraktan bitkilerin çıkmasıyla insanın ölümünden sonra diriltilmesi arasında da analoji kurar. Evrim Teorisi, ‘soy ağacı’nda insana; sürüngenleri veya balıkları, bitkilerden daha yakın görür. Bu yüzden, Evrim Teorisi’ne göre insanla ‘soy ağacı’ndaki mesafesi çok daha uzak olan bitkilerle olan bir benzetmeyi Evrim Teorisi’ne delil olarak görmek, aşırı bir zorlamadır.
Enbiya Suresi 30. ayette geçen canlıların sudan yaratıldığı şeklindeki ifadeyle Evrim Teorisi arasında bir bağlantı kurmak da tutarlı değildir. Çünkü Kur’an gerek suya gerek toprağa gerek ise çamur ifadesi ile bu iki unsurun karışımına atıflar yaparak insanın yaratıldığı hammaddeye dikkat çeker. Türlerin birbirlerinden bağımsız yaratılışını kabul edenler de bu hammaddelerden insanın oluştuğunu kabul ederler. İnsan vücudunun mikroskop altında incelenmesi, insanın maddî bedeninin, toprağın ihtiva ettiği maddeler ve sudan oluştuğunu göstermektedir. Bu yüzden, insanın sudan yaratıldığını söyleyen ayetleri ‘işaret’ kabul ederek Evrim Teorisi’ne Kur’an’dan destek aramak; Kur’an’a, Evrim Teorisi’ne bir destek bulma koşullanmasıyla yaklaşmanın bir ürünü gibi gözükmektedir.
İnsan Suresi 1. ayette geçen ifadeden; ‘insanın anılan bir şey olmadığı’ dönem olarak tek hücreli ilk canlıyı, geçen ‘süre’ olarak da dünyadaki ilk tek hücreliden bu yana geçen birkaç milyar yıllık süreyi anlayanlar olmuştur. Oysa ‘insanın anılan bir şey olmadığı’ dönemden bu yana geçen ‘süre’yi, Evren’in yaratılışının başından veya Dünya’nın yaratılışının başından insanın yaratılışına kadar geçen süre olarak anlamamak için hiçbir sebep yoktur; hatta böylesi daha mantıklı gözükmektedir. Evren’in 15 milyar yıl ve Dünya’nın 5 milyar civarındaki ömrüne karşılık insanın ortaya çıkışı gerçekten de çok kısa bir dönemdir ve ‘insanın anılan bir şey olmadığı’ dönem uzun olan dönemdir. Bu ayetle insanın, varlık alanına çıkmadan önceki hiçliği hatırlatılarak bundan ibret alması ve ders çıkarması istenir.
Ayrıca Kur’an’ın şu ayetlerinin de Evrim Teorisi’ne işaret ettiğini düşünenler olmuştur:

65- Sizden Cumartesi yasağını çiğneyenleri elbette biliyorsunuzdur. Onlara “Aşağılık maymunlar olun” dedik.

66- Bunu hem çağdaşlarına hem de sonra gelecek olanlara ibret verici bir ceza ve sakınanlara bir öğüt kıldık.
Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi, 2/65-66

De ki ‘Allah katında ceza olarak bundan daha kötüsünü size haber vereyim mi? Allah’ın lanetlediği, gazaplandığı ve onlardan maymunlar, domuzlar ve tağuta tapanlar kıldığıdır onlar. İşte bunlardır yer bakımından daha kötü ve dosdoğru yoldan daha çok sapmış olanlar.’
Kur’an-ı Kerim, Maide Suresi, 5/60

Eğer Hz. Adem'in topraktan yaratıldığı konusu Evrim Teorisi ile incelenirse birbirleriyle çelişmediği de görülebilir. Zira islam inancında Allah'ın 99 ismi var ve bu isimlerden biri Kadir'dir. Kadir 'her şeye güç yettirebilen, her şeye gücü yeten' anlamlarına gelir. İnançlı bir insan her şeye gücü olan Allah'ın tüm canlıları bir evrim yoluyla yaratabileceğine inanır. Çünkü Evrim Teorisi ne kadar rastlantısal bir olgu olarak kabul edilse de bu rastlantıyı her şeye gücü yeten Allah çok çok rahat bir şekilde Evrim'i de gerçekleştirebilir.
Kur'an'ın ifadeleriyle Evrim Teorisi'nin çeliştiğini savunanların bir kısmı Hz. Adem'in "OL" emriyle yaratıldığını, bunun ise Tanrı'nın Âdem'i doğrudan yarattığına işaret ettiğini söylerler. İlgili ayet şöyledir:

Şüphesiz Allah katında İsa’nın durumu, Âdem’in durumu gibidir. Onu topraktan yarattı, sonra ona “Ol” demesiyle o da hemen oluverdi.
Kur’an-ı Kerim, Âli Imran Suresi, 3/59

Kur’an’dan Allah’ın “Ol” emriyle dilediğinin oluşacağını anlıyoruz. Fakat bu, bahsedilen oluşumun, dünyevi zaman olarak bir anda gerçekleştiği anlamına gelmez. Allah’ın “Ol” emrinin yeterli olduğu anlamına gelir."

Ayrıca Kuran- Kerim'in Nur suresi'nin 45. ayetinde şöyle ifadeler geçer:

"Allah her hayvanı bir sudan yarattı. öyle iken kimi karnı üzerinde yürür, kimi iki ayak üstünde yürür, kimi de dört ayak üstünde yürür. Allah, dilediğini yaratır. Şüphesiz ki Allah, her şeye gücü yetendir. "

Ne enteresandır ki Evrim Teorisi, canlıları açıklarken iki ayaklılar, sürüngenler, dört ayaklılar diye sınıflandırdığı da oluyor. İlgili ayetin bunları vurguluyor gibi durması bir o kadar da ilginç. Üstelik Evrim Teorisi'nde "canlıların sudan karaya çıkması ve sürüngen olarak hayata devam etmesi, daha sonra iki ayaklı ve dört ayaklı formlarda bulunması sık sık vurgulanan önemli konulardan biri. Sonuç olarak söylemek gerekirse; Evrim Teorisi kesin ve kesin olarak kanıtlansa bile, Evrim'in Tanrı tarafından da yaratılabileceği olasılığı da düşünülebilir. Belki de Tanrı, canlıları Evrim ile yaratmak istedi ve evrimi bir vesile kılarak bunu bu şekilde devam ettirdi. Ancak bu sadece bir olasılıktır, kesin değildir. İşte bu yüzden Evrim Teorisi, Tanrı'nın varlığı ve yokluğu hakkında yorum yapacak düzeye ve birikime sahip değildir. Daha geniş bir bilgi için tıklayabilirsiniz.

harun nash

Bizdeki... evrendeki

2010-02-16T17:09:00.000-08:00

[3,1] Omnia que in notitiam nostram cadunt uel cadere possunt, mundus complectitur. Ex his quaedam sunt partes, quaedam materiae loco relicta; desiderat enim omnis natura materiam, sicut ars omnis quae manu constat.

[3,2] Quid sit hoc, apertius faciam. Pars est nostri oculus, manus, ossa, nerui. Materia sucus recentis cibi iturus in partes. Rursus quasi pars est sanguis nostri, qui et tamen est materia ; praeparat enim is alia, et nihilominus in numero eorum est quibus totum corpus efficitur.

Seneca, Naturales Quaestiones II.3.1-2

Meal: C. Cengiz Çevik

Şimdi de Cemal Süreya mı?

2010-02-16T16:47:00.000-08:00

W. Heisenberg, W. Pauli ve P. Dirac din üzerine konuşuyor

2010-02-16T16:44:00.000-08:00

Solvay konferansı dolayısıyla Brüksel'de bir otelde geçirdiğimiz akşamların birinde, aralarında Wolfgang Pauli ve benim de bulunduğum, kongreye katılan birkaç genç katılımcıyla beraber salonda oturuyorduk. Biraz sonra Paul Dirac da bize katıldı. Biri şu soruyu ortaya attı. «Einstein tanrı hakkında o kadar çok konuşuyor ki, bunun ne gibi bir anlamı olmalı? Einstein gibi bir doğa bilimcinin dinsel gelenekle bu kadar sıkı bir bağ içinde olması kavranılmaz bir şey.»

«Einstein değil de belki Max Planck böyledir.» diye cevap verildi.

«Planck'ın dinle doğa bilimi arasındaki ilişkiye ait görüşleri var. O bu görüşlerinde, her ikisi arasında hiçbir çelişki olmadığını ve dinle doğa biliminin birbiriyle bağdaştırılabileceğini savunuyor.»

Bunun üzerine bana da Planck'ın bu konuda görüşlerinin ne olduğu ve ne düşündüğüm soruldu. Ben de birkaç kez Planck'la genel konular üzerine değil de daha çok fizik konusunda sohbet etmiştim. Ama onun çeşitli arkadaşları Planck hakkında bana birşeyler anlatmışlardı. Böylece düşüncelerinde bir resim çizebileceğimi zannediyordum.

«Zannediyorum» diye cevap verdim, «Planck için din ve doğa bilimi, kendisinin söylediğine göre gerçeğin tamamiyle farklı alanlarıyla ilgili olduğu için birbirleriyle bağdaştı-fılabilir. Doğa bilimi objektif maddi dünyadan söz eder. Bize bu objektif dünya hakkında doğru bildirimlerde bulunma ve onun bağlamlarını anlama görevini verir. Ama din, değerlerin dünyasından söz eder. Dinde olması gerekenden, yapmamız gerekenden söz edilir. Neyin olduğundan değil. Doğa biliminde yanlış doğru vardır.

Dinde ise iyi ve kötü, değerli ve değersiz söz konusu edilir. Doğa bilimi teknik olarak amaca uygun davranışın temelini teşkil eder. Din ise etiğin temelidir. Her ikisi arasında XVIII. yüzyıldan beri var olan çatışma dinsel örnek ve imgelerin doğa bilimsel savlar olarak yorumlanmasından doğan yanlış anlamaya dayanır ve bu da tabi ki çok saçmadır. Bu görüşte her iki alan birbirinden ayrı tutulur ve dünyanın objektif ve sübjektif yanları olarak düzenlenir. Doğa bilimi adeta gerçeğin objektif yanını nasıl karşılayacağımızı, onunla nasıl uyuşacağımızı açıklıyan bir sanattır. Dinsel inanç ise değerler yarattığımız, o değerlere göre yaşamımızı düzenlediğimiz sübjektif bir kararın ifadesidir. Biz bu kararı kural olarak ait olduğumuz bir toplulukla uyumlu olarak, örneğin aileyle, halkla ya da kültür çevresiyle birlikte alırız. Eğitim, yetiştirilme tarzı ve çevre bu kararı derin bir biçimde etkiler. Ama sonuç olarak sübjektiftir ve «doğru-yanlış» kriterine göre değerlendirilemez. Eğer doğru anlıyorsam Max Planck bu özgürlükten yararlanarak kesin bir biçimde Hristiyan geleneğinde karar kıldı. İnsanlarla olan ilişkilerini de kapsayan davranışları ve düşünce biçimi bu geleneğin çerçevesi içinde gerçekleşti ve bunu yaparken de hiç kimse ona olan saygısını yitirmedi. Böylece onda her iki alan, yani dünyanın sübjektif ve objektif yanları birbirinden kesin olarak ayrıldı. Ama ben bu ayrımlamadan hoşnut olmadığımı itiraf etmeliyim. İnsan topluluklarının sürekli olarak bilgi ile inanç arasındaki bu keskin ayrılıkla yaşayıp yaşamayacakları konusunda şüpheliyim.»

Wolfgang bu endişeden yana çıktı. Ve şöyle dedi: «Hayır, bu hiçbir zaman iyi bir sonla bitmeyecek. Dinlerin meydana geldiği çağlarda, bu toplumların önünde duran bütün bilgi, en önemli işlemi, ilgili dinin değerleri ve görüş açısı olan zihinsel formla uyuşuyordu. Bu zihinsel formun toplulukdaki en sade vatandaşın anlayabileceği bir dilde olması isteniyordu. Örnekler, meseller ve imgeler, değer ve düşünceler yoluyla aslında ne amaçlandığı konusunda belirsiz bir duygu sağlıyordu. Sade vatandaş eğer kendi yaşamına ilişkin kararları toplumun yarattığı değerler doğrultusunda alırsa, zihinsel formun toplumun sahip olduğu bütün bilgiye de yeteceğinden emin olmak zorundaydı. Çünkü ona göre inanç «doğru davranmak» anlamını taşımıyordu. Aksine ona göre inanç, «kendini bu değerlerin önderliğine teslim etmek» anlamını taşıyordu. Ancak daha sonra, tarihsel süreç içinde yeni kazanılan bilgilerin eski zihinsel formu aşma tehdidinde bulunmasıyla büyük sakıncalar ortaya çıktı. Bilginin ve inancın birbirinden tamamiyle ayrı tutulması muhakkak ki sınırlı bir süre için düşünülmüş geçici bir çözümdür. Örneğin Batı Kültür çevresinde dinsel imge ve örneklerin basit halk üzerinde hiçbir ikna gücü kalmayacağı bir an gelebilir. Sonra da korkarım ki günümüze dek gelen etik yok olacak ve şimdiden düşünemeyeceğimiz korkunç olaylar başlayacak. O halde mantıksal olarak doğru olsa da, taşıdığı insancıl zihniyete saygı duysam da Planck'ın felsefesinden yola çıkarak hiçbir şeye başlayamam. Bu bakımdan Einstein' in görüşü,bana daha yakın geliyor. Tanık olarak gösterdiği sevgili tanrının herhangi bir şekilde doğanın değişmeyen yasalarıyla ilgisi vardır. Einstein, nesnelerin merkezi düzeni konusunda bir fikre sahipti. O bu düzeni doğa yasalarının yalınlığında hissediyordu. Görecelik kuramını oluşturduğu sırada bu yalınlığı son derece güçlü ve doğrudan yaşadığı söylenebilir. Elbette buradan dinin işlemlerine varmak için aşılması gereken yol çok uzun. Einstein dinsel bir geleneğe pek az bağlıydı ve kişisel bir tanrı imgesinin de ona tamamiyle yabancı olduğunu zannediyorum. Ama ona göre bilim ve din birbirlerinden ayrı tutulamazlardı. Merkezi düzen onun için hem objektif hem de sübjektif alana aitti ve bu bana daha iyi bir çıkış noktası olarak görünüyor.» «Ne için bir çıkış noktası» diye itiraz ettim. «Eğer büyük bağlamı oluşturmak tamamiyle kişisel bir sorun olarak görülürse o zaman Einstein'ın düşüncesi çok iyi anlaşılabilir ama bu düşünceden de asla bir şey ortaya çıkmaz.»

Wolfgang: «Belki de aksi olur. Son iki yüzyılda doğa biliminde elde edilen gelişmeler genelde insan düşüncesini değiştirdi ve hatta hıristiyan kültür çevresine de taştı. O halde fizikçilerin düşündükleri şey pek o kadar da önemsiz değil. Bu, zaman ve uzayda nedensellik ilkesine göre işleyen objektif bir dünya idealinin bir sınırlanmasıydı. Eğer doğa bilimi bu dar kalıpları aşarsa, —bunu görecelik kuramında yaptı ve şimdi üzerinde bu denli şiddetli bir biçimde tartıştığımız kuantum teorisi de bundan daha fazlasını yapabilir.— o zaman dinlerin kendi ideolojik formları içinde kaleme aldıkları içlem ve doğa bilimi arasındaki ilişki daha başka olacaktır. Belki de bir son otuz yılda doğa bilimi alanında öğrendiğimiz bağlamlarla düşüncenin boyutlarını genişlettik. Örneğin Niels Bohr'un kuantum teorisinin yorumunda ön plana çıkardığı bütünlerlik ilkesi kavramı soyut ilimlerde, felsefede o kadar açık anlaşılır bir biçimde formüle edilmeseydi hiçbir şekilde bilinmiyordu. Bu kavram doğa biliminde ortaya çıktığında önemli bir değişimin habercisi oldu. Çünkü ilk olarak onun sayesinde, nasıl gözlemlendiğinden bağımsız olarak maddi bir konunun tasarımı gerçeğe tam olarak uymayan soyut bir extrapolasyon ortaya koyduğu anlaşılabilir. Asya felsefesi ve dinlerinde bilginin, nesneyi karşısına almayan saf öznesinin bütünleri tasarımı vardır. Bu tasarım da kendini ruhsal ya da akılsal hiçbir gerçeğe tam olarak uymayan soyut bir extrapolasyon olarak kendini gösterir. Büyük bağlamlar hakkında etraflıca düşünürsek Bohr'un çizdiği, gösterdiği bütünlerlik ilkesi yoluyla gelecekte merkeze (Mitte) uymak zorunda kalacağız. Düşüncenin böyle bir biçim aldığı bir bilim, farklı dinler karşısında hoşgörülü olmayacaktır ve belki de bütünün daha iyi bir biçimde özüne varacağından değerlerin dünyasının oluşmasına katkıda bulunacaktır.»

Bu arada — O zamanlar ancak 25 inde olan ve hoşgörüden halâ da pek hoşlanmayan Paul Dirac yanımıza oturdu.

«Burada din hakkında neden konuştuğumuzu bilmiyorum.» diye itiraz etti.

«Eğer söylediklerinizde samimi iseniz —bir doğa bilimci olarak öyle olmak gerekir— dinde, gerçekte hiçbir savunulacak yanı olmayan yanlış savların dile getirildiği itiraf edilmeli. Tanrı kavramı bile insan fantazisinin bir ürünüdür. Doğa güçlerinin egemenliğine bizde daha fazla karşı çıkan ilkel halklar, korktukları için bu güçleri kişiselleştirdiler ve böylece tanrı kavramına varılmış oldu. Ama doğa bağlarını iyice anlamış olduğumuz dünyamızda artık böyle imgelere gereksinme duymuyoruz. Herşeye kadir bir tanrının varlığını kabul etmenin bize herhangi bir şekilde yardımcı olacağına aklım yatmıyor. Ama böyle bir varsayımın tanrının neden —engelleyebileceği halde— dünyamızda adaletsizliğe ve şanssızlığa, fakirlerin zenginlerce sömürülmesine ve diğer başka facialara göz yumduğu gibi anlamsız soruların sorulmasına yol açacağını anlayabiliyorum. Eğer çağımızda halâ din öğretiliyorsa, bunun nedeni dinsel imgeler yoluyla insanların ikna edilmesi değildir. Bunun ardında halkı, sade insanları avutma arzusu yatar. Sakin insanları idare etmek sakin ve hayatlarından memnun olmayan insanları idare etmekten daha kolaydır. Sessiz insanları sömürmek de zor değildir.

Din, halkın seraplar içinde sallanmasına izin verilen ve böylece maruz kaldığı haksızlıklar karşısında onu avutan bir çeşit afyondur. Bunun arkasından iki büyük politik gücün kiliseyle devletin ittifakı çok kolay gerçekleşir. Her ikisinin de, yeryüzünde olması bile gökyüzünde, olan haksızlıklara karşı isyan etmeyenleri sessizce ve sabırla görevini yerine getirenleri ödüllendireceği varsayılan lutufkâr bir tanrı yanılsamasına ihtiyaçları vardı. Tanrının, insan fantazisinin bir ürünü olduğunu söylemek, tabii ki affedilmez bir günah sayılıyordu.»

«Sen böylece dinin politik istismarını yargılamış oluyorsun.» diye itiraz ettim. «Bu dünyada herşey istismar edildiğinden —geçenlerde söz etmiş olduğun komünist ideoloji de buna dahildir— konunun bu şekilde de yargılanması doğru değildir. Sonunda insan toplulukları daima var olacaklardır. Ve böyle topluluklar ölüm ve yaşam hakkında, topluluk yaşamının süregeldiği büyük bağlam hakkında konuşulabilmesi için ortak bir dil bulmak zorundadırlar. Tarihte böyle ortaklaşa bir dil arayışı sırasında gelişmiş olan tinsel formlar, insanlar yaşamlarını yüzyıllarca bu formlar doğrultusunda yönlendirmiş olduklarına göre, büyük bir ikna gücüne sahip olmalılar. Din, senin şimdi söylediğin gibi önemsiz birşey değildir. Ama belki senin için, kişiselleştirilmiş bir tanrı imgesinin olmadığı bir başka din, örneğin eski Çin dini, daha büyük bir ikna gücüne sahiptir. «Ben dinsel mitlerden yola çıkarak hiçbir şeye başlayamam» diye cevap verdi Paul Dirac. «Çünkü mitler farklı dinlere ters düşerler. Benim Asya'da değil de Avrupa'da doğmuş; olmam tamamiyle rastlantıdır ve gerçeğin ne olduğuna ve neye inanmam gerektiğine de bağlı değildir. Ben sadece gerçek olana inanabilirim. Nasıl davranmam gerektiğini, birlikte yaşadığım ve benim de sahip olduğum yaşam hakkını onlara da tanımam gereken bir topluluğun üyesi olduğumu akü yoluyla bularak saptarım. O halde çıkarların centilmence uyumlu hale getirilmesine çalışmalıyım. Daha fazlasına zaten gerek kalmayacak. Tanrısal irade günahlar ve cezalar, davranışlarımızı ona göre düzenlemek zorunda olduğumuz öteki dünyaya ait tüm konuşmalar aslında katı ve soğukkanlı gerçeğin gizlenmesine hizmet eder. Tanrının varlığına inanmak «allah isterse» mantığına yani daha yüce bir güce boyun eğmeyi teşvik eder ve biz böylece belki geçmişte doğaya uygun olan ama artık günümüz dünyasına uymayan toplumsal yapüarı ölümsüzleştiririz. Büyük bir bağlamdan ve bunun benzeri şeylerden söz etmek hiç hoşuma gitmiyor. Bu tıpkı bilimsel yaşamımıza benziyor. Zorluklarla karşı karşıya kalıyoruz. Ondan sonra da onları gidermeye girişiyoruz. Bizim sadece bir zorluğumuz var. O da pek çoğunu asla bir defada çözememek. O halde bağlamdan söz etmek tamamlayıcı düşünsel bir üst yapıdır.»

Tartışma bir süre böylece sürüp gitti ve Wolfgang'ın tartışmalara yeniden katılmayışına şaşırdık. Bazen asık bir yüzle bazan bıyık altından gülümseyerek tartışmaları dinliyor. Ama hiçbir şey söylemiyordu. Sonunda ona ne düşündüğü soruldu. Hafif şaşırmış bir durumda etrafına baktı ve şöyle dedi: «Evet, evet, dostumuz Dirac'in inandığı bir dini var. Bu dinin parolası da şu: Tanrı yoktur ve peygamberi de Dirac'tır.» Dirac da dahil olmak üzere hepimiz güldük ve böylece oteldeki akşam sohbetimiz de sona erdi.

W. Heisenberg, Parça ve Bütün, Sf.98-103, Çev. A. Atalay, Düzlem Yayınları, Birinci Basım 1990.

Kar

2010-02-16T16:20:00.000-08:00

Her ne kadar bu entiride konsepte (yılbaşına, bayrama, önemli bir olayın yıldönümüne vs.) uygun haber ya da yazı dizisi sunma zorunluluğunu hisseden gazetelerin derin popülist hissiyatı sezilebilirse de, sezeni günah keçisi yapmak en kolayı. Dışarıda kar var, o hâlde konumuz kar. Elimizdeki materyaller bizi kar suyuna iteliyor, bu yüzden alt konu başlığımız kar suyu.

Kar suyu içmenin eski Roma'da bir görgüsüzlük alâmeti olarak görüldüğünü biliyor muydunuz? Bilenler bilmeyenlere anlatsın. Meşhur filozofumuz Seneca, bu kar suyu içme arzusunun büyük bir görgüsüzlük olduğunu fizik ve teoloji konseptli eserinde ciddiyetle vurguluyor. Bu eleştirisi iki temele dayanıyor:

1. Kar fiziken sudan ziyade hava içermektedir, yani sen hava içmek için para mı ödüyorsun? Şöyle soruyor filozof: "Karın nasıl oluştuğunu araştırdığımızda, onun kırağıyı andırdığını ve sudan çok havayı içerdiğini söylediğimizde; bunun, su satın almak ayıpken, kar satın alarak sonuçta su bile alamamış olan insanları azarlama anlamına geldiğini düşünmez misin?" (Nat. Quaest. IV. cp.XIII.1-2) Buradan anlaşılıyor ki, Seneca'nın döneminde (ki bu ziyadesiyle imparator Nero dönemine denk geliyor, İ.S. 1. yy.) bazı Romalıların su satın alması bile, doğadaki bir fenomenin satın alınması açısından ayıptır. Kaldı ki, kar satın almak daha büyük bir ayıptır.

2. Kar da diğer tüm doğa fenomenleri gibi herkesin kullanımına açıktır, o hâlde sen kar suyuna para vererek kendini diğerlerinden soyutlamış mı oluyorsun? Bu eleştiriyi temelde Stoa evreninin herkesin eşit olduğu (bkz: bilge ya da var olan) bir kent gibi düşünülmüş olmasıyla ilişkilendirebiliriz. Nitekim böyle bir kentte herkes eşitse, eşitler arasında öncelik hakkı söz konusu olamaz. Her doğa fenomeni, herkesin ortak kullanımındadır. Bunu Lycurgus'un vaktinden evvel komünizm denemesiyle karıştırmamak lâzım; Stoa evrenindeki komünal bilinç ziyadesiyle Hıristiyanlığın öngördüğü herkesin teslim olduğu civitas dei'i andırır. O hâlde böyle bir aequalitas zemininde, hiçbir doğa fenomeni, hiçbir kişinin şahsî kullanımına bırakılamaz. Birilerinin daha fazla parası var diye, kar satın alması, tam anlamıyla perturbatio animi (zihnî çürüme/hastalık: tutkulara iliştirin bu kavramı) olarak değerlendirilebilir. Filozof, herbir bireyin hem kendi doğasıyla hem de evrensel doğayla uyumlu olduğu bir ideal tasarlarken, müşterekliğin tasvirini de yapmış olur. Böyle bir tasvirde, kar yağıyorsa, bu, herkese yağıyor demektir. Çünkü kar da tıpkı, insanın kendisi gibi fizikî âlemin sadece ama sadece bir parçasıdır (pars mundi). O hâlde herhangi bir Romalının, çıkıp kar suyuna para ödemesi luxuria'dan (şatafat/lüks) başka bir şey değildir. Lütfedersiniz ki, şatafat da kötü bir şeydir bu Stoa kentinde.

Seneca bu görgüsüzlerin dilinden şu retorik soruyu sorar: "Nefesin ve güneş ışığının bedelini ödeyemiyoruz, titiz ve zengin biri havaya bedel ödemeden sahip olabiliyor diye mutsuzuz. Nesnelerin doğası, bir şeyi herkese bırakarak bize ne kadar kötülük etmiş oluyor!" (Nat. Quaest. IV. cp.XIII.3)

Burada kendini evrenin düzeninden (ordo mundi) soyutlamaya çalışan görgüsüz zihinlere gönderme vardır. Bu türden kişilerle yaşamın her alanında karşılaşırız. Suya para vermek hadi neyse de, havaya para vermek (filozof bu ahlâkî çıkarımından evvel Antikçağ'da, kar oluşumuna ilişkin ortaya atılmış fizikî temellendirmelerden bahsederek, onu normalleştiriyor ve büyük bölümünün havadan oluştuğu sonucuna varıyor) ahmaklık değil midir? Filozofa göre, doğa karın yağmasını ve herkese ulaşabilmesini istemiş; onu, bütün yaşayan canlılar (haustum vitae publicum) içebilsin diye ortaya koymuş; hem insanlar, hem de vahşi hayvanlar, kuşlar ve en tembel yaratıklar için (homini… feris avibusque et inertissimis animalibus) bol bol ve cömertçe dökmüştür (Nat. Quaest. IV. cp.XIII.3). Filozof burada şatafatı yani luxuria'yı kötücül bir karaktermiş gibi kişileştirerek, insanı yoldan çıkaran bir niteliğe büründürür. Ona göre, şatafat böylesine "herkese yağan" kara bile bir değer biçmekten, para ödemekten geri durmamıştır. Filozofun aynı yerde "Pahalı olmadıkça hiçbir şey, şatafatı tam anlamıyla tatmin edemez." demesi bundandır.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, bu görgüsüzlerin kar suyu içmelerinin bir nedeninin de içten içe çürümüş bedenleri olduğudur. Tipik Romalı yemek yiyişi olarak resmedildiği üzere, divanda uzanarak saatlerce yemek yiyen obur Romalılar, filozofun bildirdiğine göre akşamdan sabahın ilk saatlerine kadar sadece yemekle kalmıyor, onun üzerine ağır içkiler içerek mideyi iyice bozuyordu. Bunun sonunda hazım problemi çekiyorlardı. Mideleri hem ekşiyor, hem de cayır cayır yanıyormuşçasına onları rahatsız ediyordu. Bu sağlıksız ve görgüsüz beslenmenin neticesinde, ertesi gün soğuk bir şeyler içme ve yeme arzusuyla yanıp tutuşuyorlardı. Bazı uyanıklar da bu durumu çözünce, bu görgüsüz Romalıların paralarını hüpletmek adına, kar suyu ticareti atılmışlardı. Filozof bu durumu müthiş bir dille eleştirir:

"Lacedaemonialılar, zeytinyağını heba ettikleri için, parfüm satıcılarını ülkelerinden kovmuş, onlara derhâl topraklarını terk etmelerini buyurmuştu. Acaba onlar bizdeki kar satan dükkânları ve insanların, korumak için içine saman ufalayarak tadını ve rengini kaçırdığı suları taşıyan paketli hayvanları görselerdi, ne yaparlardı?" (Nat. Quaest. IV. cp.XIII.7-8)

Daha fenası hem ruhen hem de bedenen çökmüş olan bu görgüsüz Romalılar, tıpkı yanan mangalın üzerine kar dökmek gibi içlerindeki ateşi söndürürken tıpkı madde âlemine ilişkin tatminsizliklerini andırırcasına, zaman içinde bedensel ateşlerini de tatmin edemiyor olmalarıdır. Bu aslında muazzam bir bakış açısıdır; zira şatafata düşkün biri nasıl ki, ona kapıldıkça daha fazla kapılır ve yedikçe acıkırcasına lüksün, debdebenin, aymazlığın esiri olursa; midesi ekşiyen ve yanıyormuş gibi hisseden sağlığı bozuk biri de ne kadar kar suyu içerse içsin, zaman içinde hiçbir kar suyu onu tatmin edemez olacak, bu yüzden içi kar dolu havuzlara girecek ve kalıp hâlinde buzlar yutmaya başlayacaktır. Beden soğuğu yedikçe, daha fazlasını isteyecektir. Filozof bunu şu şekilde açıklıyor:

"Her şeyin, gücünü alışkanlıkla yitirdiğini anlamıyor musun? Öyle ki tümüyle içinde yüzdüğün şu kar, düzenli kullanımla ve midenin günlük esaretiyle suyun yerini aldı. Kardan daha soğuk bir şey ara; zira böyle bir durumda bir kere alıştığın soğukluk, artık hiçbir işe yaramaz!" (Nat. Quaest. IV. cp.XIII.10)

Kar suyunun bedene yetmezliği, Mango'dan alınan tişörtün, atkının, eldivenin, berenin, hırkanın üzerine ikinci çizmenin, üçüncü berenin, beşinci atkının, 16. kazağın, 34. ugg'un, 673. deodorantın yetmezliğini andırmıyor mu? İstiklâl'de farklı görünümlerde sabun satan egzantrik dükkandan poşet poşet sabun alan görgüsüzler (sabun aynı sabun); havaî fişekler eşliğinde evlenen, yalı ve limuzin kiralayan sosyete; parayı bulunca mütevazi camisini ve cemaatini bırakıp zengin muhitindeki camiye gitmeye başlayan din bezirganları; ruhu ve imanı yamalı versace kravatlılar ve türbanlılar... İçi gibi dışı da çürümüş bunca pisliğin üzerine bembeyaz kar yağıyor şu an İstanbul'da. Sanki İstanbul'un midesi ekşiyor, yanıyor cayır cayır. Herbir tarafta kokuşmuşluk, görgüsüzlük. Hem sırtında taşıdığı insan değeri, hem de altyapısı bakımından midesi ekşiyen İstanbul serinlemek için kar suyunu emiyor (boşuna Nova Roma olmadı buralar), emdikçe daha fazla emmek isteyecek. Bir tür sağlıksız beslenmenin bedelini ödüyor.

İstanbul, 23 Ocak 2010

Balkondan çektim

Bu yazımı aynı anda ekşi sözlük'te yayınladım:

http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=17932266

Sinekler ve Isırıkları

2010-02-16T16:16:00.000-08:00

Yüzyıllar sonra Nietzsche, Zerdüşt'ünde şöyle diyecekti: "Zehirli sineklerden bitkin hale geldiğini görüyorum; kanlar içinde, yüz yerinden sıyrık içinde görüyorum seni; ve gururun öfkelenmek bile istemiyor. Kan isterler senden tam bir masumlukla; kansız ruhları susamış kana, onun için de sokarlar tam bir masumlukla... Kaç dostum yalnızlığına; rüzgarın sert ve yaman estiği yere; oraya."

"Pazar Yerindeki Sinekler Üzerine" başlıklı bölümden

Yüzyıllar önce Copernicus da eserini Papa'ya şöyle ithaf ediyordu:

"...Ut vero pariter docti atque indocti viderent, me nullius omnino subterfugere iudicium, malui tuæ Sanctitati, quàm cuiquam alteri has meas lucubrationes dedicare, propterea quòd & in hoc remotissimo angulo terræ, in quo ego ago, ordinis dignitate, & literarum omnium atque Mathematices etiam amore, eminentissime habearis, ut facile tua authoritate & iudicio calumniantium morsus reprimere possis, etsi in proverbio sit, non esse remedium adversus sycophantæ morsum."

...

"...Kimsenin yargısından kaçmadığımı eğitimliler kadar eğitimsizler de görsün diye, gece çalışmalarıma ait bu ürünleri başkasına değil de sizin Kutsal makamınıza adamayı tercih ettim; zira Dünya’nın yaşadığım bu köşesinde de, hem mevkinizin saygınlığından hem de matematiğe ve mektuplara olan sevginizden en seçkin kişi olarak kabul ediliyorsunuz; her ne kadar bir atasözü “dalkavuğun ısırığına çare yoktur” dese de, yargınızla, otoritenizle iftiracıların ısırıklarına karşı kolayca kalkan olabilirsiniz."

Copernicus, De Revolutionibus'un Önsözünden
(Copernicus'un Papa III. Paulus'a mektubundan)

Latincenin Ruhu: Anima Latinae

2010-02-16T15:35:00.000-08:00

Armand Mattelart şöyle diyor: “Avrupalı bilincini taşıyan ilklerden olan Erasmus için, insan ve Hıristiyan olmanın gereği, halkları birbirine karşıt kılan ulusçuluğu ve ulusal dilleri tanımamaktır. Yalnızca Latin dili, büyük bilginlerin kardeşliğiyle paylaşıldığı için, evrensel sıfatını hak eder.”[1] James Ferguson’a göre Latince yazma düşüncesi her daim kendine yandaş bulmuştur. Bir yazarın ana dili kabaysa, sertse; seslendirmede melodik değilse; anlamı aktarmada yetersizse, doğal olarak daha iyi bir dil bulmaya çalışacaktır[2]. Latince, işte aranıp da bulunan bu dildir. Latince uzunca bir süre evrensel bir dil olmuştur. J. Ferguson’ın ifadesine bakalım: “Latinceyle aktarılan ne varsa, aydınlanmış uluslardaki (“more enlightened nations of the world”) aydınlar (“literati”) derhal anlamaktaydı. Bir aciliyet durumunda, Latince metinler aydın olmayanlar da anlayabilsin diye yerel dillere çevrilirdi. Işık kaynağı (“light”) bu yüzden yukarı kaldırılır, ışığını daha uzaklara ve daha fazla yayabilsin diye. Bu ışıkla, en uzak ülkeler de kendi meşalelerini (“torches”) yakabilir (“illume”); parlaklıklarını en uzak ve en karanlık köşelere saçabilirler. Fakat ışık kaynağı, sadece bir ülkeye görünecek şekilde yerleştirilirse; onun aydınlatıcılığına kesin bir şekilde ket vurulmuş ve o, ilk çıktığı yerin sınırları içinde bırakılmış olur. Bunun gibi Latince yazmak da bilimden elde edilen kazancı / bilimsel edinimi (“acquisition of science”) Avrupa çapında, büyük ölçüde yaymak ve paylaştırmak anlamına geliyordu.”[3]

Latince yazan kişi, sadece eserinin (her tarafa) yayılmasını değil, aynı zamanda kalıcılığını da düşünmüş olur. Yapısını mermerden kurar; heykelini altından yapar; en nihayetinde “zaman”ın küçültemeyeceği ya da aşındıramayacağı bir değere ve sağlamlığa kavuşmuş olur. Oysa Dutch ya da Gal dilinde; hatta İngilizce bile yazsa; yazdıkları birkaç yüzyıl sonra, ahşap bir kulübe gibi, bozulmaya yüz tutacaktır.[4] İnsan aklının gelişimi, insanlar için tatları korumaya ne kadar bağlıdır, anlamaya çalışalım. Bu tatlar unutulduklarında, herkes cehalet gecesine ait karanlığın ne ölçüde gölge şeklinde dünyanın üzerinde olduğunu bilir. Bu tatlar gizlendikleri yerlerden çıkarıldıklarında ise olağanüstü, neşeli Güneş ufukta belirir; birden cehaletin karanlığını, batıl itikatın görünümlerini def eder. Özgürlük ve bilim, kafasını kaldırır; dinin kendisi, Yunanistan’ın ve Roma’nın kitaplarına olan büyük minnet borcundan utanmaz.[5]

İyi Latince yazan biri, ilgisini kendi ülkesinin en iyi örneklerine yönelterek onlardaki güzellikleri seçip taklit edebilme ve kendi dilinde de iyi yazabilme imkânına erişecektir. Kişi, büyük bir dikkatle ve ilgiyle Latince yazmalıdır; bu sayede doğruluk (“correctness”) alışkanlığı kazanacak; böylece herhangi bir dilde bir şey yazmaya kalkıştığında hata yapmayacaktır.[6]

Avrupa Yeniçağ'ında birçok üniversite, lise ve her alanda yeni eğitim kurumu kurulmuştu: Pforzheim'dan John Reuchlin; Rotterdam'dan Erasmus; Hutten'dan Ulrick gibi aydınlar ortaya çıkmıştı. Bunların ve benzerlerinin oluşturduğu yeni kültürün her temsilcisine Hümanist denmişti. Ülkedeki hümanistler birbirine bağlanıyordu. Latince, bütün bu eğitimli aydınların ortak diliydi; Latince yazılmış mektuplar paylaşılıyordu.[7] Avrupa uluslarının kendilerine ait edebiyatları etkin değildi; Latince tüm Avrupa boyunca sadece aydınlar için değil Hıristiyan kilisesi için de evrensel dildi.[8] Bu bütünlüğün etkilerinin ne kadar kalıcı olduğunu iyi anlamamız gerekiyor; zira Richard D. Chessick’in belirttiği gibi; günümüzün belki de en iddialı “evrensel dil” adayı İngilizce iletişime ve global kapitalizme oldukça uygundur. Ancak Latince gibi kültürel simgelerden oluşmamaktadır ya da bu faktör, onda, Latincedekiyle karşılaştırıldığında neredeyse bir hiçtir. Latince, Avrupa’nın üzerinde yüzyıllarca birleştirici bir unsur olmuştur. T. S. Eliot’un da bildirdiği gibi, Latince Avrupalıları bir nevi zamanın taşralılığından korumuştur. Latince, aydın düşüncenin ve kültürel çok yönlülüğün bereketli kaynağı olmuştur.[9]

-----------------------------

[1] A. Mattelart, Sf.33, 2005.

[2] J. Ferguson, p.11, 1823

[3] J. Ferguson, p.12, 1823

[4] J. Ferguson, p.12, 1823

[5] J. Ferguson, p.12-13, 1823

[6] J. Ferguson, p.13, 1823

[7] M. Behr, p.207, 1858.

[8] T. S. Grimké, P.129, 1831.

[9] R. D. Chessick, p.43, 2006.

KAYNAKÇA

A. Mattelart, Gezegensel Ütopya Tarihi: Kehanetsel Kentten Küresel Topluma (Histoire de l'Utopie Planétaire De la Cité Prophétique à la Société Globale), Çev. Ş. Çiltaş, Ayrıntı Yay., 2005.

J. Ferguson, The British Essayists, J. Richardson and co., 1823.

M. Behr, Outlines of Universal History: From the Creation of the World to the Present Time, Pub. Hickling, Swan and Brewer, 1858.

T. S. GRIMKÉ, Reflections on the Character and Objects of All Science and Literature, and on the Relative Excellence and Value of Religious and Secular Education, and of Sacred and Classical Literature: In Two Addresses and an Oration with Additions and Improvements : with an Appendix, H. Howe Press, 1831.

R. D. Chessick, The Future of Psychoanalysis, SUNY Press, 2006.

"Adını Cleopatra koysun"

2010-02-16T15:06:00.000-08:00

Bernard Shaw'ın Caesar and Cleopatra adlı tiyatro eser, 1945 yılında Gabriel Pascal tarafından filmleştirildi. (bkz. imdb) Orjinal hikâye ayrı, film ayrı bir anlam taşıyor benim için. Hem okuyun, hem izleyin. Şimdi burada eserden bir kısmı, filmde aynı yere denk gelen kısmı örtüştüreceğiz. Filmin orjinal seslendirmesini bulamadım, İspanyolcasıyla yetinin.

Cleopatra: Roma'ya gitmeniz için can attığıma artık inanmıyorsunuz, değil mi?
Caesar: Artık hiçbir şeye inanmıyorum. Beynim uyuştu. Hem, Roma’ya dönüp dönmeyeceğimi kim bilir?
Rufio: (telaşla) Ha, nasıl? Ne dediniz?

Caesar: Roma, daha önce görmediğim, bilmediğim ne sunabilir bana? Roma'da bir yıl tıpatıp bir öncekine benzer. Yalnızca ben biraz daha yaşlanıyorum. Oysa Appia yolundaki kalabalık hep aynı kalıyor.

Apollodorus: Burada, Mısır'da da durum farklı değil ki. İhtiyarlar yaşamaktan bezince, "Nil'in kaynağından gayri her şeyi gördü" derler.

Caesar: (hayal gücü kıvılcım kaparak) Peki, neden kaynağı görmeyelim? Cleopatra benimle
gelir misin, Nil'i, esrar beldesinin göbeğindeki beşiğine kadar izleyelim? Roma'yı, büyük olmayan ulusları mahvetmek için büyüklüğe özenen Roma'yı ardımızda bırakalım mı? Yepyeni bir krallık kurayım mı senin için, bilinmezler ülkesinde bir kutsal kent?

Cleopatra: (coşkuyla) Kurun! Kurun!

Rufio: Evet, sıra domuz kızartmasına gelmeden, iki alayla Afrika'yı fethedecek.

Apollodorus: Yoo, alayı bırakın. Bu soyluca bir tasarı. Bunu gerçekleştirirken Caesar yalnızca ülkeler alan bir asker değil, yaratıcı bir şair olacak. Kutsal kentin adını koyup sakız şarabıyla kutlayalım.
Caesar: Adını Cleopatra koysun.
Cleopatra: Caesar'ın sevgilisine armağanı, diyelim.
Apollodorus: Yo, yo. Daha geniş kapsamlı, evrensel bir ad, yıldızlı gökler gibi.
Caesar: (kuru kuru) Neden Nil'in beşiği olmasın?

Cleopatra: Olmaz. Nil hem benim atam, hem de bir tanrıdır. Durun, aklıma bir şey geldi. Adını Nil koyacak. Gelin onu çağıralım. (sofracıbaşına) Onu çağırın. (üç adam hayretle birbirlerinin yüzüne bakarlar. Ama sofracıbaşı çok sıradan bir emir almış gibi dışarı çıkar.) Şimdi (maiyetine) hepiniz çekilin.

(Maiyet, saygıyla selam vererek çekilir.)
(Bir rahip önünde üç ayaklı, küçük bir buhurdanlık bulunan minik bir sfenks ile gelir. Buhurdanlıkta yanan bir tütsü çubuğu vardır. Rahip masaya gelip yontuyu ortasına koyar. Işıklar Mısır günbatımının Garibaldi kırmızısına dönüşmeye başlar. Sanki tanrı acayip renkli bir gölge getirmiş gibidir. Üç adam etkilenmemeye kararlıdır, ama gene de bir tuhaf olurlar.)

Caesar: Bu ne biçim hokkabazlık?

...
Bernard Shaw, Caesar and Cleopatra, 4. sahneden

Caesar and Cleopatra

Kraliçe (6-19 Nisan 2007)

2010-02-16T14:57:00.000-08:00

Yönetmen: Stephen Frears
Senaryo: Peter Morgan
Görüntü Yönetmeni: Affonso Beato
Müzik: Alexandre Desplat
Oyuncular: Helen Mirren, Michael Sheen, James Cromwell
Yapımcılar: Andy Harries, Christine Langan, Tracey Seaward

2006, İngiltere yapımı, 97 dakika

2007 En İyi Kadın Oyuncu dalında Oscar Ödülü

İngiliz halkı dünyanın kuşkusuz en ünlü kadını olan Prenses Diana’nın ölüm haberiyle sarsılır. Halkın trajediye gösterdiği tepkiyi anlayamayan Kraliçe 2. Elizabeth ailesiyle birlikte Balmoral Şatosunun duvarları ardına çekilir. Yeni seçilen popüler Başbakan Tony Blair’e göre halkın yatışmaya ve liderlerinden destek görmeye gereksinim duyduğu açıktır. Benzeri görülmemiş duygu seli güçlenirken, Blair Kraliçeyi İngiliz halkıyla tekrar birleştirmenin bir yolunu bulmalıdır. [birfilm.com]

Usta (9-13 Temmuz 2009)

2010-02-16T14:33:00.000-08:00

Yönetmen: Bahadır Karataş
Oyuncular: Yetkin Dikinciler, Fadik Sevin Atasoy, Şevket Çoruh, Hasibe Eren, Ozan Uygun, Tomris İncer, Müşfik Kenter

2008, Türkiye yapımı, 120 dakika

Usta, uçak yapımını yaşamının odağında gören bir erkekle, kocasını yaşamının odağında görmek isteyen bir kadının sonu gelmeyen çekişmesini konu edinen bir film.

"Usta" filminin tanıtım filmi:

Filmin resmi sitesi: http://www.ustafilm.com

Türkçe Wikipedia'nın filmle ilgili sayfası: http://tr.wikipedia.org/wiki/Usta_(film)

Zamana Güzellik Kat (9-22 Kasım 2007)

2010-02-16T14:28:00.000-08:00

Filmin özgün adı: Cashback

Yönetmen: Sean Ellis
Senaryo: Sean Ellis
Oyuncular: Sean Biggerstaff, Emilia Fox, Shaun Evans, Michelle Ryan, Stuart Goodwin, Michael Dixon, Michael Lambourne, Marc Pickering
Görüntü Yönetmeni: Angus Hudson
Müzik: Guy Farley
Kurgu: Scott Thomas, Carlos Domeque
Yapımcılar: Sean Ellis, Lene Bausager
Kostüm Tasarımı: Vicki Russell

2006, Fransa, 95 dakika, romantik film

Hep bir ressam olmayı isteyen Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi Ben Willis, acı veren bir ayrılığın sonrasında uykusuzluk çekmeye başlar. Aklını başka şeylerle meşgul etmek ve boş zamanını değerlendirmek için bir süpermarketin gece vardiyasında çalışmaya karar verir. Sekiz saatlik sıkıcı mesai ile baş etmek için, iş arkadaşlarının her biri zaman takası adlı sanatta kendilerini geliştirmiştir. Kimisi marketin koridorlarında scooter yarışı yapar, kimisi dövüş sanatlarındaki maharetlerini sergiler, kimisi ise uzayıp giden dakikaları görmemek için saatinin üstünü kapatır.

Bu markette en büyük düşman insanın saatidir ve ona ne kadar çok bakılırsa zaman o kadar yavaş akar. Saatlerin çabuk geçmesini sağlamak için Ben'in izlediği yol, zamanı durdurmaktır. Bu yolla çevresindeki birçok güzelliğin farkına varan Ben'in ilgisini, özellikle kasiyer Sharon çekecektir.

Aşk, kalp kırıklığı, kadın-erkek ilişkileri ve zaman üzerine eğlenceli ve genç bir komedi olan Cashback'in çarpıcı görselliğinde, yönetmenin fotoğrafçılık kariyerinin etkisi hissediliyor.

[birfilm.com]

Kadının Ataerkil Zihniyeti İçselleştirmesi ( II )

2010-02-16T12:48:00.000-08:00

Herbert Marcuse'un "Eros ve Uygarlık"ında (yazıdaki metinler için çev.: H. Marcuse, Eros ve Uygarlık: Freud Üzerine Felsefi Bir İnceleme, çev. Aziz Yardımlı, İdea Yay., İstanbul 1998) özgürlük ve kurtuluş temalarıyla ilişkilendirilir bu içselleştirme. Adım adım gidelim:

1. "...Eğer yönetimlerini sürdürmeyi istiyorlarsa, tüm küme üyeleri tabulara boyun eğmelidirler. Baskı şimdi ezenlerin kendilerinin yaşamına yayılır ve içgüdüsel erkelerinin bir bölümü 'çalışma' sürecinde yüceltme için hazır olur." (sf.63)

***

Burada kaçınılmaz olarak ikili bir toplum tipinin oluştuğundan bahsediliyor. Bir ezen, bir de ezilen. Aslına bakarsanız ataerkil ya da anaerkil gibi belirlenimler de başlı başına bu ezen ve ezilen ikiliğine dayanıyor. Benim #16941853 no'lu entirideki "... şimdiki durumun geçmişten farklılığının bilinebilmesi için kıyas şart." ve "... kıyas tanrı gibi bir şey. O olmadan hiçbir şey olmaz. Bütün belirlenimler, kabuller kıyasa dayanır; durumdaki çürümenin, yozlaşmanın, bozulmanın farkındalığını kıyasa borçluyuz." deyişimle ilişkili. Kadın ve erkek imgeleri gibi, ezen ve ezilen imgeleri de durumun analizinin yapılabilmesini sağlıyor. Böyle olmasaydı ya da böyle olsaydı da, biz bunu böyle görememiş olsaydık; büyük ihtimalle küme üyelerinin boyunlarının hangi tabular karşısında kıldan ince olduğunu da çözemeyecektik. Dahası da var, insanoğlu bu ikili düşünce sisteminden mustarip olmasaydı, kutsallar düşüncesini de geliştiremeyecek, buna ek olarak Seneca'nın "yükselip kutsallara erişmeyen insan, bedence ne zavallıdır!" deyişinde de geçtiği üzere hayvanla ilkeller arasında bir yerde kalacaktı. Belki de kalmıştır. Evrim nazariyesinin bir ucundan tutup o insana, o "henüz korkularından kutsallar, idoller çıkaramamış" insana ulaşabiliriz. Korku, burada insanla, boyun eğeceği kutsal ikiliğinin başat tetikleyicisi. En nihayetinde bu gibi tetikleyiciler ikili mekanizmanın işlerliğini sağlıyor; gök gürlemesinden korkup mağaraya saklanan ilkel adamın zaman içinde hem gök gürültüsünü hem de mağarayı kutsallara yorması kendisiyle birlikte, asla kendisi gibi olmayan bir başka kudret yaratımı anlamına geliyor. Bu ilkin çevresinde gördüğü "erkek-kadın" veya "insan-hayvan" gibi belirlenimlerinden farklı, tümüyle tahayyül ve kavrama yeteneğiyle oluşturduğu bir ikili düzen. "Şu oldu, çünkü öncesinde şu oldu; bu ikisi arasında kutsal bir bağ var." Bu çıkarımı olabildiğince ilkelleştirip bir ilkelin diline yamayın. Sonuç: Ben ve benim dışımda olan o kudret. O düzeni yaratıyor, ben de düzene uymalıyım ("Gök gürleyince mağaraya sığınmalıyım" gibi).

Ezen ve ezilen gibi, bunun başka şekilde okunması da mümkün. "Ezen", ilk akla geldiğince karşıdakini tutup bastıran anlamında değil; düzene ayarı çeken, onu yoğuran ve ötekini buna mecbur bırakan anlamında. O hâlde ezen, yaratıcı (creator), yasa koyucu (rex), düzen yöneticisi (rector) olarak göğe yerleştirildiğine göre, mutlak bir şekilde delinemez olan bu düzende bir kümenin fertleri de (yukarıdaki anlamıyla) ezenin düzenine çalışmak zorundadır. Her şeyin başı kıyas olduğundan, ezenin altında ezildiğimi kavradığım andan itibaren yerimi de belirleyebilmiş oluyorum: "Tıpkı göğün altında gibi, onun kuralları altında yaşayan". Bu zamanla kutsalların egemenliğinin çalışma gerektirecek bir işlenmesi anlamına gelir; fertler çalıştıkça düzenin parçası haline gelirler. İlk belirlenimden (ben ve kutsallar) diğer belirlenimler (bana benzeyip de, eylemleriyle tam olarak benim gibi olmayanlar vb.) doğar. Türk olmayı süper bir şey sanmak/@jimi the kewl entirisinde bahsettiğim "güvenli paylaşım" arzusuna benzer başka arzuların da tetiklemesiyle ezenin altında farklı kümeler farklı ışıklar, çareler ve kurtuluşlar sunmaya başlar. Örneğin erkek kümesi içine dahil olanlar için avlanma gücü, kadınlara üstünlüğün bir gerekçesine dönüşebilir; bu da medeniyetin izlediği seyre uygun olsa gerek. Önce avlanan bir erkek tipi vardır; daha sonra erkek gibi avlanmak zorunda kalan kadın ve en sonunda aradaki farkın git gide kapanması gerekliliği... Çünkü avlanmanın ertesinde bir de bölüşüm ve takas söz konusudur, ki bu da kadın-erkek ayrımını önemsemez. Kadın da erkek de materyalden yararlanmak durumundadır. İlk belirlenimden başka belirlenimler doğar demiştim; buna uygun olarak materyalin işlenişine, paylaşımına ve geri dönüşümüne ilişkin farklı sınıflar doğar. Bu sınıfların kendi aralarındaki temasları medeniyeti geliştiren unsur olur. Bu sınıflararası farklılığı ve teması atlayıp tekrar kadın-erkek durumuna dönüyoruz; bu aynı zamanda ataerkil ile anaerkil egemenlikleri arasındaki temasla da alâkalı.

2. "... Baba egemenliği kendi çıkarına kurar, ama bunu yaparken yaşı tarafından yaşambilimsel işlevi tarafından ve hepsinden çok başarısı tarafından aklanır. Öyle bir düzen yaratır ki, onsuz küme dolaysızca çözülecektir. Bu rolde, ilksel baba uygarlığın onlar altında ilerlediği sonraki egemen baba imgelerini önceden bildirir... İlksel babaerkil despotizm böylece etkili bir düzen oldu. Ama hordaya dayatılan örgütlenmenin etkililiği çok nazik ve buna göre babaerkil sindirmeye karşı nefret çok güçlü olmuş olmalıdır. Freud'un yorumunda bu nefret sürülen oğulların ayaklanmasında, babayı ortaklaşa öldürüp yemelerinde ve sonra kardeş klanın kurulmasında doruğuna varır, ve bu sonuncusu öldürülmüş babayı tanrılaştırır ve Freud'a göre, toplumsal ahlakı yaratan tabuları ve kısıtlamaları da getirir... Buna göre sağın bir anlamda uygarlık ancak kardeş klanda başlar... Baba bir tanrı olarak yaşamını sürdürür: Ona tapınarak günahkârlar tövbe ederler, öyle ki günah işlemeyi sürdürebilsinler... Aynı zamanda, klanın kadınları üzerindeki tabu öteki hordalar ile genişlemeye ve kaynaşmaya götürür; örgütlü eşeysellik daha büyük birimlerin oluşumunu başlatır ki, Freud bunu Eros'un uygarlık içindeki işlevi olarak görüyordu. Kadının rolünün kazandığı önem artar. 'Babanın ölümü yoluyla boşalmış olan erkin büyükçe bir bölümü kadınlara geçti; anaerkil toplumun zamanı gelmişti.' Öyle görünür ki, uygarlığa doğru gelişimin evrelerinde anaerkil dönemin ilksel ataerkil despotizm tarafından öncelenmesi freud'un önsavı için özseldir:

Geleneksel olarak anaerkillik ile birlikte bulunan düşük bir baskıcı egemenlik derecesi ve erotik özgürlük düzeyi Freud'un önsavında birincil 'doğal' koşullar olmaktan çok babaerkil despotizmin devrilmesinin sonuçları olarak görünürler. Uygarlığın gelişiminde özgürlük ancak kurtuluş olarak olanaklı olur. Kurtuluş egemenliği izler—ve egemenliğin yeniden öne sürülmesine götürür. Anaerkillik ataerkil bir karşı-devrim tarafından yerinden atılır ve bu sonuncusu dinin kurumsallaşması ile pekiştirilir. Erkek tanrılar ilkin büyük ana-tanrıların yanısıra oğullar olarak ortaya çıkar, ama adım adım babanın özelliklerini üstlenirler; çoktanrıcılık tektanrıcılığa boyun eğer, ve sonra "gücü sınırsız olan tek ve biricik baba tanrı" geri döner. Yüce ve yüceltilmiş olarak, kökensel egemenlik bengi, kozmik ve iyi olur, ve bu biçimde uygarlık sürecini gözetir. İlksel babanın "tarihsel hakları" geri verilir." (sf.61-63)

***

Dinin kurumsallaşması aslında tanrılaştırılan babanın kurumsallaşması anlamına geliyor. Bunu da tersten okumak mümkün. Robert Graves'in (The Greek Myths'te) çizdiği tabloyu izlersek eski çağlarda Avrupalıların tanrıları yoktu. Ulu tanrıça onlar için ölümsüzdü, değişmezdi ve her şeye gücü yetendi. Babalık nosyonu henüz dinî düşünceye eklemlenmemişti. Dünyada elbette bir dişi-eril zıtlığı ve yakınlaşması mevcuttu; ancak ulu tanrıça nezdinde bu ilişkiler ancak Tanrıça'nın zevk için birlikte olduğu erkeklerle olan temasında geçerliydi. Erkekler anaerkil topluma hükmeden kadından korkardı, ona tapar ve itaat ederlerdi; tanrıça'nın bir mağarada ya da kulübede göz kulak olduğu ocak, erkeklerin ilk sosyal merkezi, annelik de başlıca gizemleriydi. bu yüzden Yunanlar ilk kurbanlarını her daim ocak tanrıçası Hestia'ya (bakirelikle ilişkilendirilir; krş. Vesta) sundular.

Bu, anaerkilmiş gibi duran ama erkeksi bir tasarımın ürünü olan ve sonunda erkeklerin sosyal ortamını düzenleyen bir tablodur. Korkulan ana Tanrıça'nın dişiliği yeryüzündeki kadınların yani karşı cinslerin de saygınlık kazanmasına neden olmamıştır. Sadece kutsallar nezdinde yüceltilen dişilik, yeryüzündeki yansımasında aynı saygınlığı elde edememiştir. Tasmalı erk/@jimi the kewl entirisinde "tasmalayarak erk'in yönünü değiştiren midir erk'in asıl sahibi, yoksa erk'in yönlendiği, ipleri alan yeni kişi mi?" diye sormuştum; burada tasarlayanın kudreti ezenin dişil kuvve olmasını arzulamış olmasıyla aslında ipleri elinde tutarak en üst egemen olmuştur. Tasarımcının tasarım yeteneğinin değeri, tasarımın sunduğu değerin üstüne çıkar. Asıl güç tasarlayabilende olsa gerektir. Robert Graves'in şu anaerkillikteki tasarımcı-erkek durumuna ilişkin söyledikleriyle açımlayayım: "Erkeklere anaerkil kanunlara karşı gelmedikleri sürece, avcılıkta, balıkçılıkta, belirli yiyecekleri toplamada, hayvan sürüleri ile meşgul olup onları korumanın yanı sıra, kabile topraklarını istilacılara karşı savunmaya yardım etmede güvenilirdi." Bu da medeniyetin erkeksi kudrete olan ihtiyacıyla alâkalandırılabilir. Bu ihtiyaç, tasmalanmayı isteyen erk'in aslında, arzularını yerine getirmiş olmasından ötürü, erk olarak kalmaya devam ettiğini gösterir. Şekillendirici ve dölleyici erkek olduğu müddetçe de anaerkilliğin erklik anlamında bir değeri kalmamıştır.

Yitik cennet tasarımında olduğu gibi, bir en üst değer yaratılıp ona ulaşmanın arzusu hayatın temel gayesi yapılabilir. Eski anaerkilliğe duyulan özlem de, günümüz kadın hakları savunucuları için, inananlar için cennet tasarımı gibi, heyecan verici bir kimliğe bürünebilir. Oysa buradaki bütün belirlenimlerin ve objektif krıterlerin kabulünün erkeksi bir dünyanın elinden çıkma olduğu unutulmamalı. Anaerkil düzende, kimi kraliçelerin vekaletini üstlenen erkeklerin sahte meme takıp kadınmış gibi davranarak tahtta oturduğunu biliyoruz. Ancak bu onlardaki erkekliği tümden yok etmiyordu; tıpkı geyik avlarken ya da kabile savaşlarında dövüşürken, muhasara esnasında uyguladığı taktikler gibi bir şeydi. Erk'e yakışan erkekti. çünkü dövüşmek, mücadele etmek kudrete dayandığından erk, erkliğini hep erkeklikle beslemek zorunda kalmıştır.

Günümüzde kadın yöneticilerin ya da yönetici adaylarının hâl ve tavırları yanında kıyafetiyle, zihniyetiyle erkeğe yaklaşmak zorunda oluşunun nedeni bu olabilir. Kadınsı yönetici, gizli bir yasaya (ahlâkî, yöresel, dinsel, siyasî vs.) veya yazılı yönetmeliğe göre (pantolon ve gömlek erkeklere özgü müdür?), sanki arzulanmıyor gibidir. Bir kuruluşta ya da devlet kademesinde yükselen kadın, zaman içinde erkeksi hâl ve davranışlar içinde olmadığında, erk'liğine zarar geleceğini düşünmek durumundadır (iyi bir felsefeci, "kadın"dan ne anladığımızı da sorgular; "kadın nasıl olmalıdır, ki biz onu ideal olarak sunabilelim?" veya "standart bir kadın tipi belirlenebilir mi, ki yönetici kadınların o tipe uyup uyamayacağı tartışılabilsin?" gibi sorunlar da ele alınmalıdır). Bunu erk'in kendi niteliğiyle ilişkilendirmekle birlikte, yukarıda marcuse'un sunduğu "baba egemenliği kendi çıkarına kurar" düsturuyla da açıklayabiliriz. Genel hatlarıyla kadını aşağılayan bir oyun düşünün: Oyunun içinde bunun bir oyun olduğunu söyleyen bir yiğit kadın olsun, bu yiğit kadın, oyunun genel mesajının aktarılmasında kullanılan bir araç olmasından ötürü "kadınlığın bu oyuna vereceği tepki açısından" "olumlu" bir karakter midir, yoksa "olumsuz" mu? O kadına ne kadar "olumlu" diyebilirseniz, erkek egemen erk anlayışının hüküm sürdüğü bir dünyadaki kadının erkmiş gibi görünen suretine de o kadar kadınsı diyebilirsiniz. Kadının "kadın" olarak kalabilmesi, "yönetici kadın" olarak kalabilmesinden daha zormuş gibi duruyor (Merkel olayını anımsayınız: http://getir.net/hg8 ; http://getir.net/hg7 ; http://getir.net/hg9 ; ).

Yazımı son zamanlarda adet olduğu üzere Seneca'dan bir alıntıyla kapatıyorum. Seneca, döneminde kadınsı davranan erkeklerden şikâyetçiydi, çıtkırıldım olmalarını hazmedemiyordu (ona neyse).

"Invenit deliciarum dissolutio et tabes aliquid tenerius molliusque, quo pereat."

"Sefahat düşkünlüğü ve kadınsı incelme, kişinin kendisi için daha nazik, daha yumuşak bir yıkım bulmasıdır."

(Seneca, Naturales Quaestiones 7.31.4)

Schopenhauer, İntihar Üzerine

2010-02-16T12:10:00.000-08:00

Sabah gazetede bir çiftin boğaz köprüsünden birlikte atlayıp intihar ettiklerini okudum.Bu türden bir haber (tam da filozofun kitapta söylediği gibi ) önce bir üzüntü ardından davranışı tasvip etmesem de içten içe hayranlık duygusu oluşturdu,öylece baktım çiftin fotoğraflarına.Haberde sorunlarının ne olduğundan tam bahsetmiyordu.Konuya Schopenhauer gözünden şöyle bir bakalım istedim.

‘’..Plinius (Historia naturalis,kit.XXVIII,bl;cilt IV,s.351,Bib,ed.)der ki:’’Vitam quidem non adeo expetendam censemus,ut quoque modo trahenda sit.Quisquis es talis,aeque moriere ,etiam cum obscoenus vixeris,aut nefandus.Quapropter hoc primum quisque in remediis animi sui habeat:ex omnibus bonis,quae homini tribuit natura,nullum melius esse tempestiva morte:idque in ea optimum,quod ilam sibi quisque praestare poterit.’’* Yine aynı yerde(kit.II,bl.7;cilt I,s.125) der ki;’’Ne deum quidem posse omnia.Namque nec sibi potest mortem consciscere,si velit,quod homini dedit optimum in tanis vitae poenis.’’**

Hatta Stoacıların bile intiharı soylu ve kahramanca bir eylem olarak övdüğünü görüyoruz,bu yüzlerce mesajla,özellikle Seneca’nın eserlerinde desteklenir.Ayrıca Hinduların intihara çoğu kez dinsel bir eylem olarak baktıkları,sözgelimi dulların kendilerini Jagannatha’nın arabasının tekerlekleri altına ve ya Ganj’daki timsahlara,ya da tapınaklardaki kutsal sarnıçlara vs.atarak kurban etmeleri de yine pek iyi bilinen bir gerçektir.Hayatın aynası sahnede de aynıdır.Sözgelimi ünlü bir Çin oyununda –L’Orphelin de la Chine (Traduit par Sain-Julien,1834)- neredeyse bütün soylu karakterler hayatlarına son verirler,hiçbir yerde seyirciye bir suç işlediklerini belli etmeden ya da böyle bir imada bulunmadan.

Ve Sophokles der ki: Onu ben arzu edersem,Tanrı beni kurtaracaktır.

İntahara karşı ileri sürülmüş yegane geçerli ahlaki argüman benim baş eserimde (Die Welt als Wille und Vorstellung,c.I.s.69)Ve şöyledir : İntahar en yüksek ahlaki hedefe erişmekten alıkoyar,çünkü o bu sefalet ve mutsuzluk dünyasından gerçek kurtuluşun yerine sadece zahiren öyle görünen bir kutuluşu koyar.***

*Hayat her ne pahasına olursa olsun uzatılacak kadar arzulanabilir bir şey değildir.Kim olursanız olun,eninde sonunda öleceksiniz,hatta hayatınız alçakça hareketler ve suçlarla dolu olsa bile.Müşkül vaziyetteki bir ruh için çarelerin en başta geleni tabiatın insana bahşettiği saatler içerisinde ölüm fırsatından daha büyüğünün olmadığı hissidir;ve onun en iyisi herkesin ondan kendi istediği şekilde yararlanabilmesidir.

**Tanrı için bile her şey mümkün değildir;çünkü eğer istemiş olsaydı kendi ölümü hakkında bir karar veremezdi;ve yeryüzündeki hayatımızın bütün mutsuzluklarına karşın yine de bu onun insanlara armağanının en iyisidir.

***Çünkü Schopenhauer’a göre bu en yüksek amaca,yaşama arzusunun,yani iradenin inkarıyla ulaşılır.Oysa intiharla esas itibariyle hayatın ısdıraplarından değil zevklerinden kaçmaya dayanan inkar şurada dursun,bu irade en üst derecede olumlanmış olur.’’

…

Korkunç, kabus gibi bir rüyada ruhsal gerilimin en yüksek noktasına ulaştığımızda, dehşet bizi uyandırır,gecenin bütün canavarları dağılır.Aynı şey,hayat düşünde de olur,dehşetin en azami haddi bizi ondan ayrılmaya zorlar.

…

İntihar bir tecrübe, insanın tabiata sorduğu ve cevaplamaya zorladığı bir soru olarak da görülebilir. Soruları şudur:İnsanın varoluşunda ve şeylerin doğasına dair kavrayışında ölüm nasıl bir değişiklik meydana getirir?Fakat bu yapılacak beceriksizce bir tecrübedir;çünkü cevabı bekleyen bilincin kendisini ortadan kaldırır. ‘’

Schopenhauer, Hayatın Anlamı, Say Yay,sf 79-85.

Sophie

Ordunun siyaset yapması

2010-02-16T12:05:00.000-08:00

Ordunun siyaset yapmasıyla ilgili olarak olumlayıcı yaklaşımların burada bulduğu temel payanda, askerlerin "uzun ve meşakkatli bir eğitim süreci ile elenerek" seçilmiş olmaları ve buna bağlı olarak "çoğunlukla politikacılardan daha bilgili, daha donanımlı, daha vizyon sahibi" olmaları ise, burada arzulanan şey ordunun demokrasinin gereği olarak siyaset yapması değil, teknokratlar hükümeti kabilinden uzman kadrolarla iş başına geçmesidir. Çoğunluk bilir ki, siyaset denilen şey, yönetimde uzmanlaşmış olmayı bir krıter olarak belirlememiştir; zaten bu yüzden yığınların bugüne kadar siyasî tercihleri de, dünyanın her yerinde hep o ince elenerek bir yerlere gelmiş olan entelektüel zihinler tarafından eleştirilmiştir. Çok eskilere gitmeden ve Türkiye'deki modellere bile bakmadan, günümüzün Avrupalı siyasî figürlerine bakarsanız demek istediğimi gayet iyi anlarsınız; Sarkozy, Merkel, Blair, Berlusconi vs. Bu isimler bilgili, donanımlı, vizyon sahibi oldukları için değil gerçek birer siyasetçi oldukları için kitlelerin desteğini alabilmiştir. Neden sonuca, sonuç da nedene bu denli girmesin; karmaşaya gerek yok.

Ayrıca ordunun siyaset mekanizması nasıl işleyecek? Orduyu ordu yapan şey silahlı kuvvet olmasıdır; ondaki stratejik zekâ veya donanım tümüyle militaristik olmak durumundadır. Askeriyede yetişen subayların vizyonları onları yetiştiren eğitim kurumunun amaçladığı ölçüde militaristik kalmalıdır; zira onlar başka bir amaç için yetiştirilmiş olmuyorlar. En basit er nöbetinden, yaprak toplamadan, tuvalet temizliğinden en üst kademedeki strateji toplantılarına kadar ordu, bir bütün içinde ideal bir ordunun görevlerini yerine getirmesi için vardır. Ondaki donanım ve vizyon tümüyle kendi askerî yapısı içinde geçerlidir, onu neden dışarı çıkarıp ülke yönetimiyle ilgili siyaset yapabilecek seviyeye getirsinler? Mevcut siyasetçiler daha az bilgili veya donanımlı olduğu için mi? Bu mantığa göre askeriyeye hiç gerek yok, zira seçimleri kaldırıp onun yerine üniversitelerdeki ilgili bölümlerden profesörler (öyle ya, kağıt üzerinde daha donanımlısı olmasa gerek) toplanır, bir araya gelir her biri uzman olduğu göreve atanarak bir sivil teknokratlar hükümeti kurulur. Peki, bu yeni "atanmışlar" yönetimine demokraside ne gibi bir yer bulacağız? Bulabilecek miyiz?

Benim burada ve diğer tartışmalarda asıl gördüğüm sıkıntı şu: Çözüm önerisi getiren kişi de aslında getirdiği öneriyi istemiyor; buna mecbur bırakıldığını düşünüyor içten içe. Böylece aslında kendisinin istemediği bir dünyaya yine kendisinin istemediği bir idealle yaklaşıyor; ümitsizliğin daha fenasını düşünemezsiniz herhâlde. Dehlizdeki adamın "susuzluktan ölmektense gırtlağımı taşa sürterek keserim daha iyi" demesi gibi bir şey bu, ölümlerden ölüm beğenmek ya da...

Buna bağlı olarak asıl sıkıntılı olan da, ortada duran ve hatta çok büyük sıkıntıların nedeni olan baş nedenin (causa causarum: nedenlerin nedeni) ortadan kaldırılması için iyi niyetle de olsa daha büyük sıkıntılar doğurup doğurmayacağını düşünmeden tümüyle sistemi ortadan kaldırma eğilimidir. Konumuza yedirirsem, yönetimdeki dirayetsizliğin, iradesizliğin, basiretsizliğin, donanımsızlığın, vizyonsuzluğun tespiti yerinde ancak idarenin iradesizliğini ortadan kaldırmak için yapıyı tümden değiştirmek (en azından "darbe" de denebiliyor buna) anlamına gelecek yepyeni bir şablonu önermek de sağlıklı değil. Tam olarak pire için yorgan yakmak anlamına geliyor bu. Pire tüm yorganı sarmışsa da, yorgan henüz yorganlığını yitirmiş değil. Temizlenmesi mümkün olabilir; zaten demokrasi denilen nanenin içeriği böyle bir niyetle biçimlendirilmiş gibidir; yorganı pire kapladığında yorgan sahibi olanlar onu revize edebilsinler, diye bir hanedanın ya da bir sınıfın tahakkümüne geçit verilmemesi amaçlanmıştır. Ne kadar başarıldığı tartışma götürür, ki yukarıda isimlerini saydığım siyasetçileriyle birlikte geçmişin ve günümüzün siyasetini düşünürseniz başarı kıstasınızı bile gözden geçirmeniz gerekebilir. Problem değil, bunu düşünün, tartışın aranızda. Ancak idareyi kontrol etmesi gereken mekanizma, onun kontrolünü yani ipini elinden kaçırmışsa, böyle bir noktada eli sopalı (sopa masum kalıyor; kast edilen top, tank, tüfek, füze vs.) yeni bir idare özlemine girmenin de bir anlamı yok; çünkü zaten kontrolü mümkün olmayan yoz siyasetçilerin de "eli sopalı" sayılabilecek kendi devlet mekanizmaları mevcuttur. Zaten kendi eli sopalılıklarını gösterdikleri için sen başka bir eli sopalı istiyorsun; bunu bilinçli bir şekilde yapmıyorsan da, bu böyle.

"Doğal olan berikidir; güçlünün, sopayı elinde tutanın sözünü dinletmesi" dediğin vakit, zaten donanımsız olarak gördüğün siyasetçilerin senin önerdiğin asker siyasetçi tipinden farklı (olarak) ne yaptığını da söylemen gerek. Kaldı ki "bu, aile yönetiminde de böyledir,..." diyorsun (http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=16925876); belki bir ışık yakar diye söylüyorum: Ailede eli sopalı olan ile eli sopalı devletin sorumlu oldukları kişilere (aile fertleri ve halk) ne kadar sözünü dinletebildiği ya da başkaldırıların ne oranda baskıcı rejimleri içten içe çürüttüğü de tartışılabilir. Kaldı ki donanımsız siyasetçilere karşılık donanımlı oldukları söylenen askerlerin eli sopalı yani silahlı kuvvetler olması hasebiyle halkı baskıyla yola getirmesi bir ideal olarak sunuluyorsa, o noktada askerî alternatifi yüceltirken kullanılan donanımlılık, vizyonluluk gibi değerlerin de tartışılması gerekir. İnsanlık gele gele bu noktaya gelmişse, yani baskıyla, silahla sözünü dinletmenin bir erdem sayıldığı bir alemde yaşama arzusunu duyacak raddeye varmışsa, Berlusconi'nin de, Sarkozy'nin de kitleleri peşinden sürükleyebiliyor oluşuna şaşmamak gerekir. Çünkü varılan bu nokta, siyasetten kesilen ümidin yüzlerce yıllık hümanist kazanıma da kast ettiğini gösteriyor. Çocuğunu döven babanın disiplini, eli silahlı adamın disiplini... Otorite sadece daha fazla otorite için midir?

Bu yazımı ilkin Ekşi Sözlük için yazdım:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=16929071

Bir kez daha ütopya meselesine dair

2010-02-16T11:51:00.000-08:00

Ütopya ihtiyaçtan doğar.

Hepimiz biliyoruz artık; hepimiz en güzel gözlere hep yaşla doluyken bakıyoruz ya da en güzel gökyüzüne yağmurlu bir günde gözümüze düşen damlalardan ötürü kesik kesik bakabiliyoruz. Tepede manzarayı yakalıyoruz, ancak biraz üşüyoruz. gecenin seyrine dalıyoruz, cıgaradan bir fırt çekiyoruz, ezan okunuyor. Ezanın sesine dalıyoruz, mana arıyoruz; aşağıdan bir motor sesi duyuluyor, büyük ihtimalle işe erken gitmek zorunda olan insan evladı için her sabah aynı şey tekrarlanıyor. hep bir şeyler eksik. Tam olmamaya programlanmış bir dünyamız var; "dünyamız"dan kastım elbette ki, bizim dünyamız, gözümüzün arkasında ait olduğumuz yer. Kendimizi konumlandırdığımız her yer, bizim dünyamız. yoksa tıkır tıkır işleyen doğadan istatistiki veriler sunup, algısında sorun yaşayan tek canlının biz olduğunu da kabullenmek mümkün. her neyse.

Yolda gelirken L. V. Golovanov'un Bilimsel-Teknik Devrim ve Sosyalist Toplum adlı eserini okuyordum. 1980 Şubatında konuk yayınları tarafından basılmış; kapak da fena; eski solcu kitaplarının sadeliğinde ama bir o kadar da İbrahim Tatlıses renklerinden ötürü (cart sarı arkaplan ve üstünde koyumsu yeşil harfler: http://farm4.static.flickr.com/...05_65d9c7c223_o.jpg) can sıkıcı. Her neyse biçim çok da önemli değil aslında, kendimizi kandırmayalım; biraz içine nüfuz edelim. Golovanov efendi bilimsel teknik devrimin yapısından birkaç sayfa bahsettikten sonra sadede geliyor: "Sovyet halkı, bu denli kısa bir tarihsel dönemde elde ettiği geniş kapsamlı ekonomik ve toplumsal başarılardan gurur duymaktadır;" ve ekliyor: "ama daha birçok karmaşık sorunu çözmek durumunda olduğunun ve iki sistem arasındaki yarışmada su götürmez ve çok yönlü bir utku kazanmak istiyorsa ülkede bilimsel-teknik ilerlemeyi önemli ölçüde hızlandırmak, emeğin üretkenliğini artırmak, üretimi çoğaltmak... zorunda olduğunun da bilincindedir." (sf.22) Gurur ve yerinmeme; sorunlara ve rakiplere karşı tetikte olma.

Yine Golovanov bir sonraki yazıya şöyle başlıyor: "Sosyalist sistem, bilimi ve tekniği insanın hizmetine sokarak, onları insanın maddi refahı, kültürü, çok-yönlü ve uyumlu gelişimi yönünde kullanarak bilime ve teknolojiye geniş bir ufuk kazandırmıştır." (sf.23) Bu sefer daha büyük bir gurur!

İnsan kendini ait hissettiği ve kendine ait hissettiği yeri idealize eder deyip duruyorum; kuşkusuz Bacon'ın Nova Atlantis'i ile Campanella'nın Civitas Solis'i ne kadar gurur verici idiyse, Golovanov'un sosyalist sisteminde bilim ve teknik gelişim de o denli yüreklendirici ve gurur vericiydi. Sosyalist devlet, günlük faaliyetini; bilimsel-teknik devrimin gereklerini, bilimde ve teknikte meydana gelen niteliksel değişmeleri göz önünde tutarak yürütmektedir (sf.23-24). Gelecekte olabilecek gelişmeleri dikkate alan Marx, bilimi son derece önemli bir toplumsal fenomen, evrensel bir üretim gücü, fikir düzeyinde üretmenin bir tarzı, zenginliğin hem en temel biçimi hem bir ürünü hem de bir kaynağı olarak görüyordu (sf.24). Oysa gelinen noktada ne o sosyalist devletin kendisi kaldı; ne de "gelecekte olabilecek gelişmeleri dikkate alan" Marx'ı dikkate alan bir sosyalist toplum torunu bilinci. Elde avuçta kalan tek şey, eskimiş gurur.

Süleyman'ın ilimler akademisi. Campanella'nın Güneş Devlet'i. İsa'nın göklerdeki babaya benzeme ve bu yüzden dost olsun düşman olsun herkesi sevebilme hoşgörüsü (Matta 5.45: "Göklerdeki babanız'ın oğulları olasınız. Çünkü o, güneşini hem kötülerin hem iyilerin üzerine doğdurur; yağmurunu hem doğruların hem eğrilerin üzerine yağdırır.").
...

Yazımın tamamını okumak için tıklayınız:
http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?id=15678701